Teknik şartname, bir ürünün hangi özelliklerle üretileceğini tek belgede bağlayan metindir ve üreticiye sipariş onayından önce gönderilir. İthalatçı için işlevi basittir: parti geldikten sonra çıkan "biz böyle anlamıştık" tartışmasını, karşılıklı imzalanmış bir metne indirir.
Elektronik üründe bu belge özellikle önemlidir, çünkü aynı model adı altında farklı sensör, farklı kablo uzunluğu, farklı kutu içeriği ve farklı yazılım sürümü çıkabilir. Şartname yazılmadığında üretici kendi varsayılan yapılandırmasını gönderir; o yapılandırma genellikle en düşük maliyetli olandır.
Şartname hangi işi yapar?
Şartnamenin üç ayrı görevi vardır ve bu görevler birbirinin yerine geçmez.
- Fiyat teklifini karşılaştırılabilir yapar. İki üreticiden aynı şartnameyle fiyat istendiğinde teklifler aynı ürüne ait olur; aksi hâlde düşük fiyat çoğu zaman eksik donanım anlamına gelir.
- Numune değerlendirmesinin ölçütünü verir. Numune "güzel" ya da "kötü" diye değerlendirilmez; şartnamedeki maddelere tek tek bakılır.
- Uyuşmazlıkta dayanak olur. Parti şartnameden saptığında talep, görüşme kaydı yerine belgeye dayandırılır.
Şartnamede bulunması gereken başlıklar
Aşağıdaki tablo, araç elektroniği ve benzeri tüketici elektroniğinde en sık ihtiyaç duyulan başlıkları ve atlanırsa ne olduğunu gösteriyor. Ürün grubuna göre başlık eklenir, ama hiçbiri gereksiz diye çıkarılmaz.
| Başlık | Ne yazılır | Atlanırsa |
|---|---|---|
| Ürün tanımı ve model kodu | Üreticinin kendi model kodu, varsa sizin verdiğiniz kod, revizyon numarası | Üretici benzer bir modeli gönderir, fark fatura üzerinde görünmez |
| Donanım değerleri | Besleme aralığı, sensör, ekran, bellek desteği, bağlantı türleri | Alt donanımlı sürüm gelir; ürün sayfasındaki bilgi yanlış kalır |
| Kutu içeriği | Kablo, braket, bant, kılavuz, yan kalemlerin adedi ve uzunluğu | Aksesuar eksik gelir; montaj noktası ve bayi şikâyet eder |
| Yazılım ve menü | Yazılım sürümü, menü dili, varsayılan ayarlar, güncelleme yolu | Cihaz farklı dille açılır, kullanıcı ilk ekranda tıkanır |
| Ambalaj ve etiket | Kutu baskısı, barkod türü ve yeri, master karton adedi | Depoya giriş ve stok kodu düzeni bozulur |
| Kabul ölçütü | Hangi kusur kabul edilmez, numune hangi yöntemle denetlenir | Kusur tartışması öznel hâle gelir |
| Dokümantasyon | Teknik çizim, uygunluk belgeleri, kullanım kılavuzu dosyaları | Belge sonradan istenir, sevkiyat gecikir |
En çok tartışma çıkaran dört madde
Deneyim şu dört maddenin, şartnamede açık yazılmadığında neredeyse her partide sorun çıkardığını gösteriyor.
- Kutu içi yan kalemler. Kablo uzunluğu, braket tipi ve yedek bant gibi kalemler fiyatı doğrudan etkilediği için ilk kısılan yerdir. Her kalemin adedi ve ölçüsü ayrı satır olarak yazılır.
- Yazılım sürümü ve menü dili. "Türkçe menü" ifadesi yetmez; hangi ekranların çevrildiği, çeviri metnini kimin verdiği ve sürümün nasıl doğrulanacağı yazılır.
- Kozmetik tolerans. Çizik, renk farkı, baskı kayması gibi kusurlarda neyin kabul edilebilir olduğu tanımlanmazsa, iade talebi karşılıksız kalır.
- Baskı ve marka kullanımı. Kutuya, cihaza ve kılavuza hangi markanın hangi biçimde basılacağı; kendi markanızla getiriyorsanız baskı dosyasının son sürümünün hangisi olduğu.
Şartname kaç sayfa olmalı?
Uzunluk bir ölçüt değil; kapsam ölçüttür. Tek sayfalık bir şartname, yukarıdaki yedi başlığı tablo hâlinde taşıyorsa yeterlidir. Buna karşılık on sayfalık ama kutu içeriğini "standart aksesuarlar" diye geçen bir metin işe yaramaz. Pratikte en işler biçim şudur: bir sayfa tablo, bir sayfa ölçü ve bağlantı şeması, bir sayfa kabul ölçütü.
Ürün ailesi varsa ortak bir ana metin ve model başına kısa bir ek tablo tutmak işi kolaylaştırır. Böylece ortak maddeler (ambalaj düzeni, barkod, kabul ölçütü) bir kez yazılır; modele özel farklar ekte kalır. Bu yapı, yeni model eklendiğinde sıfırdan şartname yazma işini ortadan kaldırır.
Şartnameye yazılmaması gereken bir şey de vardır: fiyat. Fiyat ve ödeme koşulu ticari belgede durur. İkisi aynı metinde olduğunda, teknik bir maddeyi değiştirmek için ticari belgenin de yeniden onaylanması gerekir ve süreç yavaşlar.
Şartnameyi numuneye ve siparişe bağlamak
Şartname tek başına bir metindir; bağlayıcı hâle gelmesi için iki yere daha bağlanması gerekir. Birincisi numunedir: onaylanan numune, şartnamenin fiziksel karşılığı olarak saklanır ve sonraki partiler ona göre karşılaştırılır. İkincisi sipariş belgesidir: proforma fatura ya da sipariş formunda şartnamenin adı, revizyon numarası ve tarihi açıkça anılır.
Revizyon disiplini çoğu zaman gözden kaçar. Her değişiklikte sürüm numarası artırılır, eski sürüm silinmez ve üreticiye hangi sürümün geçerli olduğu yazılı olarak bildirilir. İki tarafın elinde farklı sürüm varsa, belge olmasının faydası kalmaz.
Şartnamenin dili de bir karardır. Karşı taraf Türkçe okumuyorsa metin İngilizce hazırlanır; teknik terimlerin yanına ölçü birimi ve değer yazılarak çeviri yorumu en aza indirilir. Çizim, fotoğraf ve ölçü şeması eklemek, uzun paragraf yazmaktan daha güvenlidir. "Kaliteli", "sağlam", "uygun" gibi sıfatlar şartnamede yer almaz; her sıfatın yerine ölçülebilir bir değer ya da onaylı numuneye atıf konur.
Onay yöntemi de yazılı olmalıdır. Şartname e-postayla gönderilip cevapsız kaldığında onaylanmış sayılmaz. En basit uygulama, metnin son sayfasına onay satırı eklemek ve karşı tarafın bu satırı imzalı ya da yazılı onaylı hâlde geri göndermesini istemektir. Bu adım atlandığında, sonraki tartışmada elinizde yalnızca gönderi kaydı olur.
Son olarak şartname yalnızca üretim için değil, kendi ekibiniz için de kaynak belgedir. Ürün sayfasındaki teknik tablo, bayiye verilen föy ve satış sonrası kayıtlar aynı değerleri kullanmalıdır. Değer bir yerde güncellenip diğerinde kalırsa, ürün hakkında iki farklı doğru ortaya çıkar; bu da iade ve destek tarafında zaman kaybına dönüşür.
Kısa kontrol listesi
- Model kodu ve revizyon numarası belgenin ilk satırında yazılı mı?
- Kutu içeriği tek tek, adetli ve ölçülü mü?
- Yazılım sürümü ve menü dili ayrı başlık mı?
- Ambalaj baskısı, barkod yeri ve master karton adedi yazılı mı?
- Kabul edilmeyen kusurlar tanımlı mı?
- Şartname numarası proforma faturada anılıyor mu?
Uygunluk tarafındaki beklentiler için CE ve RoHS uygunluğu, ürün yolu kararı için OEM, ODM ve hazır ürün, sipariş kilitleme için proforma fatura kontrolleri yazılarına bakabilirsiniz. KAV Elektronik ürünleri kendi adına ithal ediyor, bu süreci başka firmalar için de hizmet olarak yürütüyor.