Proforma fatura, tedarikçinin siparişi hangi ürün, adet, fiyat ve koşullarla kabul ettiğini yazdığı teyit belgesidir; ödeme ve üretim bu belgeye bakılarak başlatılır. Hukuki olarak ticari fatura değildir ama pratikte siparişin kilidi odur: proformada ne yazıyorsa üretim bandı onu üretir, sevkiyat onu gönderir, gümrük beyanı onun devamı olan ticari faturayı okur. Bu yüzden proformayı onaylamak, siparişi onaylamakla aynı şeydir ve okunmadan atılan bir imza en pahalı hatalardan birini üretir.
Proforma, sözleşme ve ticari fatura farkı
Üç belge birbirinin yerine geçmez. Proforma fatura, tek bir sipariş için fiyat ve koşul teyidi verir; geçerlilik süresi genelde kısadır. Satış sözleşmesi ise tekrar eden siparişlerin çerçevesini kurar: kalite tanımı, kusurlu ürün durumunda ne olacağı, marka kullanımı, münhasırlık gibi başlıklar oraya yazılır. Ticari fatura ise mal sevk edildikten sonra düzenlenen, gümrük beyanının dayanağı olan belgedir.
Küçük bir ilk siparişte sözleşme kurmadan proformayla ilerlemek yaygındır. Ancak sipariş büyüdükçe proforma tek başına yetmez; çünkü proforma "ne göndereceğimizi" yazar, sözleşme "yanlış gönderilirse ne olacağını" yazar.
Onaylamadan önce okunacak sekiz satır
| # | Satır | Eksikse ne olur |
|---|---|---|
| 1 | Ürün tanımı ve model kodu | Benzer isimli alt model gelir, aksesuar farkı sevkiyatta çıkar |
| 2 | Adet ve koli içi adet | Palet planı ve depo yerleşimi varışta yeniden kurulur |
| 3 | Birim fiyat ve para birimi | Maliyet hesabı ve fiyat listesi yanlış kurulur |
| 4 | Teslim şekli ve yer adı | Hangi masrafın kimde olduğu varışta tartışılır |
| 5 | Ödeme planı ve vade | Üretim başlamaz ya da beklenmeyen bir anda ödeme istenir |
| 6 | Üretim ve hazır olma takvimi | Sevkiyat penceresi kayar, stok planı bozulur |
| 7 | Ambalaj, etiket ve dil bilgisi | Kutu yeniden etiketlenmek zorunda kalır |
| 8 | Banka bilgisi ve lehdar adı | Ödeme yanlış hesaba gider, geri dönüşü zordur |
Sekizincisi görünüşte en basit, pratikte en risklisidir. Lehdar adının firma unvanıyla aynı olup olmadığı ve hesabın hangi ülkede açıldığı mutlaka kontrol edilir. Hesap bilgisi son anda değiştirildiyse, talep yazısını değil daha önce doğrulanmış iletişim kanalını esas alın.
Ürün tanımı satırı neden bu kadar kritik?
Elektronik üründe aynı ticari isim altında birden çok donanım sürümü bulunabilir: farklı sensör, farklı bellek, farklı kablo seti. Proformada yalnızca ticari isim yazılırsa, gelen ürünün numuneyle aynı olduğunu kanıtlayacak bir satırınız olmaz. Çözüm, ürünü üretici model kodu ve kendi stok kodunuzla birlikte yazdırmaktır; stok kodu düzeni yazısında bu eşleştirmeyi anlattık.
Numune üzerinden anlaşılan ürün için proformaya numune referansının da yazılması işe yarar. Onaylanan numunenin tarihi ve kodu belgede geçiyorsa, sonraki partide değişen bir parçayı tartışmak kolaylaşır.
Takvim satırı: hazır olma ve sevkiyat penceresi
Proformada çoğunlukla üretim süresi yazar, varış tarihi yazmaz. İkisi aynı şey değildir: üretim bitişi ile geminin kalkışı arasında kapasiteye göre değişen bir bekleme vardır. Takvimi kurarken üretim bitişi, limana teslim, kalkış ve varış ayrı satırlar olarak düşünülür; yeniden sipariş noktası hesabı bu zincirin tamamına bakar.
Yoğun dönemlerde kapasite daralır. Proforma onaylanırken "hazır olma tarihi" ile "en geç yükleme tarihi" ayrı yazdırılırsa, gecikmenin hangi halkada doğduğu sonradan tartışma konusu olmaz.
Değişiklik isterseniz nasıl yürütülür?
- Sözlü teyitle yetinmeyin; revize proforma isteyin ve numarasını değiştirin.
- Ödeme yapıldıktan sonraki değişikliklerde hangi tarafın masraf üstlendiğini yazıya geçirin.
- Adet değişikliğinde koli içi adedi ve palet planını yeniden sorun.
- Etiket ya da ambalaj değişikliğinde onay görseli isteyin, tarif yeterli olmaz.
- Eski proformayı iptal edin; iki geçerli belge kalmasın.
İlk siparişte proformaya eklenecek iki satır
Yerleşmiş bir tedarikçiyle çalışırken sekiz satır yeterli olur. Tanımadığınız bir üreticiyle ilk partide ise iki satır daha istenir. Birincisi onay numunesi referansıdır: hangi tarihli, hangi kodlu numune üzerinden anlaşıldığı belgeye yazılır. Böylece gelen üründe değişen bir parça tartışılırken ortak bir referans olur.
İkincisi kusurlu ürün durumunda izlenecek yoldur. Partide çalışmayan cihaz çıktığında bedelin mi, yedek ürünün mü, yoksa sonraki siparişte mahsubun mu uygulanacağı baştan yazılırsa, sorun çıktığında pazarlık yeniden başlamaz. Bu satır ödeme planıyla da bağlantılıdır: bakiyenin bir kısmı sevkiyattan sonraya bırakıldığında, kusurlu ürün konusu daha dengeli çözülür.
İki satırın ikisi de uzun metin değildir; birkaç cümleyle yazılır ve revize proformada da korunur. İlk siparişte bu alanı atlamak, ikinci siparişte aynı konuyu sıfırdan konuşmak anlamına gelir.
Özet
Proforma fatura bir fiyat kâğıdı değil, siparişin kilidi olarak okunur. Ürün tanımı, adet ve koli düzeni, fiyat ve para birimi, teslim şekli, ödeme planı, takvim, ambalaj bilgisi ve banka satırı; sekiz başlık tamamsa üretim doğru başlar. Eksik kalan her satır, karşılığını ya depo rafında ya gümrük masasında ödetir. KAV Elektronik hem kendi ithalatında hem hizmet olarak yürüttüğü ithalat işlerinde bu sekiz satırı aynı düzenle kontrol eder.