Sell-in, distribütörün bayiye yaptığı satıştır; sell-out ise bayinin son müşteriye yaptığı satıştır. İkisi arasındaki fark kanalda bekleyen stoktur ve bir ithalatçının sipariş kararını bozan en yaygın yanılgı, sell-in rakamını talep sanmaktır. Bayi deposuna giren ürün faturalanmıştır, ciroya yazılmıştır, ama henüz tüketilmemiştir; o stok eritilmeden yeni sipariş vermek, birkaç ay sonra duran bir kanala ve iskonto baskısına dönüşür.
İki ölçü neyi anlatır?
Sell-in hızlı, net ve elinizin altındadır: kendi fatura kayıtlarınızdan okunur. Kanalın ne kadar mal aldığını, hangi bayinin hangi grupta hareket ettiğini gösterir. Zayıf tarafı, talebi değil alım iştahını ölçmesidir; bayi bir dönem fazla alıp sonraki dönem hiç almayabilir.
Sell-out yavaş ve eksik gelir, çünkü sizin kaydınızda değil bayinin kaydındadır. Buna karşılık gerçek tüketimi gösterir: hangi model sahada dönüyor, hangi renk ya da kapasite rafta kalıyor, hangi bölgede talep farklı. İthalat kararı, uzun tedarik süresi yüzünden tam olarak bu veriye ihtiyaç duyar.
Kanal stoğu nasıl hesaplanır?
Kanal stoğu basit bir birikim hesabıdır: dönem başı bayi stoğu artı sell-in eksi sell-out. Elinizde bayi stoğunun başlangıç sayımı yoksa hesap, bayiden alınacak ilk stok bildirimiyle başlar ve sonraki dönemlerde kendi kendini düzeltir.
| Gösterge | Nasıl okunur | Ne zaman alarm verir |
|---|---|---|
| Kanal stoğu | Bayilerdeki toplam adet | Sell-out düşerken stok birikiyorsa |
| Devir hızı | Dönemsel sell-out / ortalama bayi stoğu | Hız bir önceki döneme göre belirgin düşerse |
| Kaç haftalık stok | Bayi stoğu / haftalık sell-out | Süre tedarik süresinin üstüne çıkarsa |
| Bayi başına dağılım | Stoğun kaç bayide toplandığı | Stok birkaç bayide yoğunlaşırsa |
Son satır gözden kaçar: toplam kanal stoğu makul görünürken, o stoğun üç bayide toplanmış olması ayrı bir risktir. O bayiler stoğu eritmek için fiyatı aşağı çekerse kanalın tamamı etkilenir; fiyat kırılması yazısında bu mekanizmayı ele aldık.
Bayiden hangi veri istenir?
- Dönem sonu stok adedi, model kodu bazında.
- Dönem içi satış adedi, iade ve değişimler düşülmüş hâlde.
- Bölge ya da şube bilgisi, bayi birden çok noktada satıyorsa.
- Vitrin ve demo amaçlı ayrılan adet, satılabilir stoktan ayrı gösterilerek.
- Arızalı ya da iade bekleyen adet, satılabilir stoğa karışmasın.
Veri isterken kapsamı küçük tutmak toplama oranını yükseltir. Beş kalemlik, model kodu bazlı ve ayda bir istenen bir tablo, otuz alanlık bir formdan daha çok dönüş alır. Model kodu sizin stok kodunuzla eşleşmelidir; eşleşmiyorsa her dönem elle çevirmek zorunda kalırsınız.
Veri hangi düzende tutulur?
Kanal verisi, her bayiden gelen ayrı dosyalar hâlinde tutulduğunda iki ay içinde takip edilemez hâle gelir. İşe yarayan düzen tek bir tablodur: satırlar model kodu ve bayi, sütunlar dönem. Her dönem yeni bir sütun eklenir, eski sütunlar silinmez. Böylece bir modelin kanaldaki seyri yan yana okunabilir.
Üç alanın baştan sabitlenmesi gerekir. Model kodu kendi stok kodunuzla aynı yazılır; bayinin kendi iç kodunu tabloya taşımayın. Dönem tanımı sabit tutulur, ayın hangi gününde kapandığı değişmez. Adet her zaman tek birimle yazılır; bazı bayinin koli, bazısının adet bildirdiği bir tablo karşılaştırılamaz.
Tabloyu dönem kapanışında tek kişi doldurur ve kaynağı not eder: bayi bildirimi mi, tahmin mi. Tahminle gelen satırları işaretlemek, sonraki dönemde hangi rakama güvenileceğini gösterir.
Veri gelmiyorsa hangi dolaylı işaretler okunur?
Her bayi düzenli rapor vermez. Bu durumda sell-out'u tahmin etmeye yarayan dolaylı göstergeler devreye girer: garanti ve ürün kaydı başvuruları, satış sonrası destek talebinin hangi modelde yoğunlaştığı, bayinin sipariş aralığının uzayıp kısalması, yedek parça ve aksesuar hareketleri. Hiçbiri kesin sayı vermez ama yönü gösterir.
Sipariş aralığı tek başına güçlü bir işarettir. Her ay alan bir bayi iki ay atlamışsa, elinde stok var demektir; aynı bayiye yeni parti göndermek yerine mevcut stoğun eritilmesine yardım etmek daha doğru karardır.
İthalat kararını hangi rakam yönlendirir?
Konteyner siparişi sell-out ve kanal stoğuna bakılarak verilir, sell-in'e bakılarak verilmez. Tedarik süresi uzun olduğu için karar, bugünkü faturaya değil önümüzdeki dönemin tüketimine bakar. Hesabın mekaniğini yeniden sipariş noktası yazısında anlattık; buradaki ek adım, bayi stoğunu da kendi stoğunuzun yanına yazmaktır.
Dönem hedeflerini yalnızca sell-in üzerine kurmak da aynı yanılgıyı üretir. Bayiye fazla mal yüklenerek kapatılan bir dönem, sonraki dönemin siparişini yer. Hedef düzenini kurarken bölge ve iskonto düzeni ile birlikte düşünmek gerekir.
Kısa kontrol listesi
- Sell-in ve sell-out'u aynı tabloda, ayrı sütunlarda tutun.
- Bayi stoğunu model kodu bazında, ayda bir toplayın.
- Kaç haftalık stok göstergesini tedarik süresiyle karşılaştırın.
- Stoğun kaç bayide toplandığını ayrıca izleyin.
- Sipariş kararını kanal stoğu düşüldükten sonraki rakamla verin.
KAV Elektronik ithal ettiği ürünleri bayi ve kurumsal kanalına dağıtır; kanalın ne aldığı kadar ne tükettiğini izlemek, bir sonraki ithalat partisinin doğru kurulmasını sağlar.