İthalatta stoğun kritik sorusu "ne kadar alayım" değil, "yeni siparişi hangi stok seviyesine düştüğümde vereyim" sorusudur. Cevabı veren hesap, yeniden sipariş noktasıdır: tedarik süresi boyunca satacağınız adet ile emniyet stoğunun toplamı. Stok bu seviyeye indiğinde sipariş verilirse, yeni parti gelene kadar raf boşalmaz; seviye geçildikten sonra verilen sipariş ise ürünü kaçınılmaz biçimde stoksuz bırakır, çünkü denizaşırı tedarikte süreyi sonradan kısaltmanın yolu yoktur.
Aşağıda bu noktayı kuran bileşenleri, emniyet stoğunun hangi riske karşı tutulduğunu ve fazla stoğun maliyetini anlatıyoruz. Yazıdaki örnek sayılar yalnızca hesabın işleyişini göstermek için varsayılmıştır; gerçek tedarik süresi, ürüne, tedarikçiye ve sevkiyat biçimine göre değişir.
Tedarik süresi tek bir sayı değildir
"Tedarik süresi" denince çoğu zaman yalnızca yolculuk akla gelir, oysa süre siparişin verildiği an başlar ve ürünün satılabilir hale geldiği an biter. Arada birden fazla aşama vardır ve her birinin kendi değişkenliği olur:
| Aşama | Ne olur | Süreyi değiştiren |
|---|---|---|
| Sipariş ve onay | Teyit, ödeme adımı, üretim sıraya girer | Ödeme yapısı, tedarikçinin sipariş yoğunluğu |
| Üretim ve hazırlık | Üretim, paketleme, etiketleme | Parti büyüklüğü, özel paketleme, sezon |
| Yurt dışı toplama | Depoya giriş, konsolidasyon, yükleme | Birden fazla tedarikçinin aynı sevkiyatta birleşmesi |
| Taşıma | Deniz, hava ya da kara taşıması | Seçilen taşıma biçimi, aktarma, sefer sıklığı |
| Yurda giriş | Beyan, kontrol, varsa uygunluk denetimi | Belge bütünlüğü, kontrol hattı |
| Depo girişi | Boşaltma, sayım, raf ve sisteme giriş | Depo iş yükü, ürün sayısı |
Planlama bu aşamaların toplamına göre yapılır. Daha önemlisi, toplamın değişkenliğine göre yapılır: aynı ürün için iki sevkiyat arasında fark varsa emniyet stoğunu belirleyen şey ortalama değil, bu farkın büyüklüğüdür.
Yeniden sipariş noktası nasıl kurulur
Hesap üç girdiyle çalışır: günlük ortalama satış, tedarik süresi ve emniyet stoğu.
- Günlük ortalama satışı bulun. Son dönemin satışını gün sayısına bölün; kampanya gibi olağan dışı günleri ayrı not edin.
- Tedarik süresini gün olarak toplayın. Yukarıdaki aşamaların tamamını, depoya girişi de ekleyerek sayın.
- Tedarik süresi talebini çıkarın. Günlük satışı süreyle çarpın; bu, yeni parti gelene kadar satacağınız adettir.
- Emniyet stoğunu ekleyin. Toplam, yeniden sipariş noktanızdır.
Örnek olsun diye: günde ortalama 20 adet satan, tedarik süresi toplamı 60 gün olan bir üründe tedarik süresi talebi 1.200 adettir. Emniyet stoğu 300 adet belirlenmişse yeniden sipariş noktası 1.500 adet olur; stok 1.500'e indiğinde sipariş verilir. Bu sayılar örnektir, kendi ürününüzün değerleriyle değiştirilmelidir.
Emniyet stoğu hangi riske karşı tutulur
Emniyet stoğu "ne olur ne olmaz" diye tutulan bir yığın değil, iki belirsizliğin karşılığıdır: talebin beklenenden yüksek çıkması ve tedarik süresinin uzaması. İkisi aynı anda gerçekleşirse stoksuzluk kaçınılmaz olur; emniyet stoğu bu kesişimi kapatmak için vardır.
- Satışı dalgalı üründe emniyet stoğu yüksek tutulur, düzenli satan üründe düşük.
- Tedarik süresi sevkiyattan sevkiyata değişiyorsa pay artırılır.
- Stoksuz kalmanın bedeli büyükse (kurumsal taahhüt, bayi sözü, montaj randevusu) pay artırılır.
- Ürün hızlı eskiyorsa ya da modeli değişecekse pay azaltılır; burada stoksuz kalma riski, elde kalma riskinden daha ucuzdur.
Fazla stok da bir maliyettir
Stoksuz kalmanın maliyeti görünür: satış kaçar, bayi başka markaya gider. Fazla stoğun maliyeti ise görünmez ve genellikle daha büyüktür. Bağlanan para başka siparişte kullanılamaz, depo alanı dolar, ürün modeli değiştiğinde elde kalan adet indirimle eritilir ve o indirim doğrudan kârdan çıkar. Elektronik üründe bir de eskime vardır: bir yıl rafta duran model, aynı fiyata satılamaz.
Bu yüzden stok kararı tek yönlü optimize edilmez. Hedef, stoksuz kalmayı sıfıra indirmek değil; stoksuzluk maliyetiyle elde tutma maliyetini dengede tutmaktır.
Dengeyi görünür kılan ölçüt stok devir hızıdır: bir ürünün stoğu dönem içinde kaç kez tükenip yenilendi? Devir hızı düşen üründe bağlanan para uzun süre geri dönmez ve yeniden sipariş noktası muhtemelen olması gerekenden yüksek kurulmuştur. Devir hızı çok yükselen üründe ise tersi geçerlidir: ürün sık sık raf sonuna geliyor, yani nokta düşük kalmış olabilir. İki uç da aynı tabloda izlenmezse stok kararı sezgiyle verilir.
Her ürüne aynı özen gerekmez
Portföydeki her ürün için aynı hesabı aynı sıklıkla kurmak gerekmez. Ürünleri ciro ve kritiklik açısından üç gruba ayırmak, zamanı doğru yere harcamayı sağlar:
- Yüksek ciro, kritik ürünler: yeniden sipariş noktası düzenli güncellenir, satış haftalık izlenir.
- Orta grup: nokta dönemsel gözden geçirilir, sapma olduğunda düzeltilir.
- Uzun kuyruk: talep düzensiz olduğu için sipariş genellikle projeye ya da bayi talebine bağlı verilir; sürekli stok tutulmaz.
Kısa kontrol listesi
- Her ürün için günlük ortalama satış hesaplanıyor mu, kampanya günleri ayrıldı mı?
- Tedarik süresi sipariş onayından depo girişine kadar tam olarak sayılıyor mu?
- Son sevkiyatların gerçekleşen süreleri kayıtta var mı; değişkenlik ölçülüyor mu?
- Emniyet stoğu gerekçeli mi, yoksa alışkanlıkla mı belirlendi?
- Yeniden sipariş noktasına inen ürün için uyarı üretiliyor mu?
- Modeli değişecek ürünlerde emniyet payı aşağı çekildi mi?
Özet: Yeniden sipariş noktası, tedarik süresi boyunca satılacak adet ile emniyet stoğunun toplamıdır; stok bu seviyeye indiğinde sipariş verilir. Tedarik süresi tek bir sayı olmadığı için planlama ortalamaya değil değişkenliğe göre kurulur. KAV Elektronik ithalat operasyonunu ve Çin'deki lojistik ile depo ağını başka firmalar için de hizmet olarak yürütüyor; süreci ithalat ve ihracat hizmeti sayfasından inceleyebilirsiniz.