Transit ticaret, malın üretildiği ülkeden alıcının bulunduğu üçüncü ülkeye Türkiye'ye hiç girmeden sevk edilmesi, alım satımın ise Türkiye'deki firma üzerinden yapılmasıdır. Yani ticaret burada, mal orada hareket eder.
Pratikte şu tabloya benzer: Çin'deki fabrikadan alınan ürün, konteynerle doğrudan alıcının limanına gider. Türkiye'deki firma satıcıya ödemeyi yapar, alıcıdan tahsilatı alır, aradaki farkı kazanır. Mal yurda girmediği için ithalat beyanı, yurt içi depolama ve yurt içi dağıtım zinciri bu işin dışındadır.
Hangi durumda gündeme gelir
Transit ticaret genellikle üç ihtiyaçtan doğar. Birincisi, Türkiye'deki firmanın bir pazarda müşterisi vardır ama o pazarda deposu yoktur. İkincisi, mal Türkiye'ye girip çıktığında lojistik olarak gereksiz bir yol kat eder; Çin ile alıcı ülke arasındaki doğrudan hat çok daha kısadır. Üçüncüsü, firmanın tedarikçi tarafındaki ilişkisi ve fiyat bilgisi asıl değeridir, malı fiziken elinde tutması gerekmez.
- Yurt dışındaki bir müşteriye düzenli tedarik yapılıyor ama yurt içi stok tutmanın anlamı yok.
- Alıcı ülke Çin'e Türkiye'den daha yakın ya da deniz hattı çok daha uygun.
- Tedarikçiyle çalışma ilişkisi kurulmuş, aynı ilişki başka bir pazara satış için de kullanılıyor.
- Ürün Türkiye pazarına uygun değil, başka bir pazarın talebine yönelik bir konfigürasyonda üretiliyor.
Bu dördüncü durum elektronik tarafında sık karşımıza çıkar: aynı modelin bir pazara giden versiyonu farklı dil paketi, farklı fiş ucu ya da farklı kutu düzeniyle üretilir. O konfigürasyonu Türkiye'ye getirip tekrar çıkarmanın hiçbir faydası yoktur; mal yurt içinde yalnızca bekler. Buna karşılık yurt içi pazara da satılacak bir model söz konusuysa transit ticaret tek başına yetmez, iki ayrı tedarik yolunu yan yana yürütmek gerekir.
Normal ithalat-ihracat zincirinden farkı
Aynı malı Türkiye'ye getirip sonra ihraç etmek de bir seçenektir ve bazı işlerde doğrusudur. İki yolu yan yana koymak kararı kolaylaştırır:
| Kalem | Transit ticaret | İthalat sonrası ihracat |
|---|---|---|
| Malın güzergâhı | Üretici ülkeden alıcı ülkeye doğrudan | Üretici ülke, Türkiye, sonra alıcı ülke |
| Yurt içi işlem | Yok | Boşaltma, depolama, yeniden yükleme |
| Mala fiziken dokunma | Mümkün değil | Mümkün; kontrol, etiketleme, set yapma |
| Partiyi bölme | Çoğunlukla zor | Mümkün; farklı alıcılara dağıtılabilir |
| Sevkiyat süresi | Tek bacak | İki bacak ve arada bekleme |
Tablodaki asıl ayrım üçüncü satırdır. Transit ticarette malı göremezsiniz. Kalite kontrol, etiket kontrolü ve set hazırlama gibi işler yapılacaksa bunlar ya üretici ülkede yapılır ya da hiç yapılmaz. Bu yüzden transit ticaret, tedarikçisi oturmuş ve ürünü standartlaşmış işlerde rahat, yeni tedarikçiyle ilk partide ise risklidir.
Belge ve ödeme akışı nasıl kurulur
İşin omurgası iki ayrı sözleşmedir: tedarikçiyle alım, alıcıyla satış. İki sözleşmenin teslim şekli ve ödeme koşulu birbirine oturmak zorundadır, çünkü arada mal elinizde durmadığı için hata düzeltme imkânı yok. Teslim şekli seçiminde hangi masrafın kimde olduğu baştan bellidir; Incoterms teslim şekli nasıl seçilir yazısındaki ayrım burada iki kez uygulanır, bir kez alım bir kez satış tarafında.
- Alım tarafı: tedarikçiyle teslim şekli, yükleme limanı ve ödeme koşulu yazılır.
- Satış tarafı: alıcıyla varış limanı, teslim şekli ve tahsilat koşulu yazılır.
- Sevk belgeleri: taşıma belgesindeki gönderici, alıcı ve ihbar adresi alanları baştan kararlaştırılır.
- Ticari fatura: alım faturası ile satış faturası ayrı belgelerdir ve alıcıya yalnızca kendi faturası gider.
- Ödeme sırası: tedarikçiye yapılacak ödeme ile alıcıdan gelecek tahsilatın sırası, kasa açığı doğurmayacak biçimde kurulur.
Dördüncü madde pratikte en çok sorulan yerdir: alıcının tedarikçinizin kim olduğunu görmesi istenmiyorsa belgelerin buna göre düzenlenmesi gerekir ve bu düzen taşıyıcıyla, bankayla ve gümrük müşavirinizle birlikte konuşulur. Hangi belgenin hangi ülkede nasıl isteneceği işin yapıldığı güzergâha göre değişir; bu kısım tahmine bırakılmaz, her iş için ayrı teyit edilir.
Riskler ve karar öncesi bakılacaklar
Transit ticarette iki risk öne çıkar. Birincisi tahsilat riski: mal alıcıya giderken sizin elinizde tutacak bir şey yoktur, bu yüzden ödeme koşulu burada normal ihracattan daha muhafazakâr kurulur. İkincisi ürün riski: alıcı malı açtığında bir uygunsuzluk çıkarsa malı siz görmemiş olursunuz ve tedarikçiyle alıcı arasında kalırsınız.
- Ödeme koşulu, tahsilat gerçekleşmeden tedarikçiye tam ödeme yapmayı gerektirmiyor mu.
- Tedarikçiyle en az bir parti düzgün çalışılmış mı; ilk parti transit yapılmaz.
- Yükleme öncesi kontrol üretici ülkede kim tarafından yapılacak, kayıt nasıl tutulacak.
- Alıcı ülkenin ürün için istediği belgeler teyit edildi mi; eksik belge malı limanda bekletir.
- Uygunsuzluk çıkarsa iade ya da değişim nereye yapılacak; iki sözleşmede de yazılı mı.
- Vergi ve mevzuat tarafı mali müşavir ve gümrük müşaviriyle işin başında netleştirildi mi.
Özet
Transit ticaret, malı Türkiye'ye sokmanın bir faydası olmadığı işlerde yolu kısaltır ve yurt içi depolama yükünü ortadan kaldırır. Bedeli, mala dokunamamaktır: kalite kontrol üretici ülkeye taşınır, tahsilat koşulu sıkılaştırılır, iki sözleşme birbirine birebir oturtulur. KAV Elektronik ithalat ve ihracatı hizmet olarak da verdiği için bu kararı Çin tarafındaki lojistik ve depo ağıyla birlikte değerlendirir.