İçeriğe geç

Açık Hesapla Çalışırken İthalatçı Riskini Nasıl Yönetir?

İthalat ve Tedarik

Açık Hesapla Çalışırken İthalatçı Riskini Nasıl Yönetir?
Yayınlanma: 
İthalat ve Tedarik
açık hesap ithalat nakit akışı ödeme riski tedarikçi yönetimi

Açık hesap (open account) usulünde ithalatçı, malı teslim aldıktan sonra belirlenen vadede öder; bu da nakit akışını rahatlatır ama ödeme güvencesini tamamen tedarikçiden ithalatçıya kaydırmış olur. Risk, malın kalitesi ve teslim zamanlaması konusunda artık bankanın değil, doğrudan iki tarafın karşılıklı güvenine bağlıdır.

Açık hesabın peşin ve akreditiften farkı nerede?

Peşin ödemede risk alıcıdadır, akreditifte banka bir güvence katmanı ekler. Açık hesapta ise böyle bir arabulucu yoktur: mal yola çıkar, belgeler teslim edilir, ödeme ise sonradan yapılır. Yeni kurulan bir tedarikçi ilişkisinde bu usul önerilmez; açık hesap genellikle uzun süredir çalışılan, teslimat performansı kanıtlanmış tedarikçilerde tercih edilir.

Tedarikçi açısından da açık hesap bir güven göstergesidir; bu usulü kabul eden tedarikçi, ithalatçının ödeme disiplinine önceki siparişlerden edindiği deneyimle güvendiğini gösterir. Bu nedenle açık hesaba geçiş talebi, genellikle ithalatçı tarafından değil, ilişki olgunlaştıkça tedarikçi tarafından önerilir. İthalatçının bu teklifi hemen kabul etmesi, kısa vadede avantajlı görünse de uzun vadeli risk dengesini gözden geçirmeden karar vermemelidir.

Riski azaltan kontrol noktaları

Açık hesapla çalışırken ithalatçı tarafında birkaç kontrol noktası riski gözle görülür şekilde azaltır. Bu noktaların ortak özelliği, riski tek bir yere yüklemek yerine birden fazla katmana yaymasıdır; tek bir kontrolün başarısız olması durumunda dahi diğer katmanlar zararı sınırlı tutar:

  • Vade süresinin kısa tutulması ve hacim arttıkça kademeli uzatılması
  • Ticari alacak sigortası ile tedarikçi iflası veya ödeme sorunu riskinin bir kısmının sigortaya transfer edilmesi
  • Yükleme öncesi denetim (bkz. yükleme öncesi denetim süreci) ile malın sözleşmeye uygunluğunun ödeme vadesinden önce teyit edilmesi
  • Tedarikçinin finansal durumunu izleyen üçüncü taraf raporlarının düzenli takip edilmesi

Bu kontrol noktalarından hiçbiri tek başına yeterli değildir; bir arada uygulandığında riski makul seviyeye çeker. Örneğin sigorta varsa ama yükleme öncesi denetim yoksa, hasarlı veya eksik bir parti için sigorta tazminatı alınsa dahi müşteri kaybı ve itibar zararı önlenemez.

Vade süresi nasıl belirlenir?

Vade süresi rastgele belirlenmez; ithalatçının kendi nakit döngüsüyle (stoktaki malın satışa dönüşme hızı) uyumlu olmalıdır. Stok devir hızı yavaşsa ve vade kısa tutulursa, ithalatçı malı satmadan ödeme yapmak zorunda kalır; bu da açık hesabın sağladığı nakit avantajını tersine çevirir. Bu nedenle vade kararı, stok devir hızı hesaplamasıyla (bkz. stok devir hızı) birlikte ele alınmalıdır.

Vade süresi belirlenirken yalnızca ortalama devir hızına değil, ürün grubunun devir hızındaki dalgalanmaya da bakılmalıdır. Ortalaması iyi görünen ama bazı aylarda ciddi yavaşlayan bir ürün grubunda sabit bir vade süresi, yavaş aylarda nakit sıkışıklığı yaratır. Bu durumda ürün grubuna göre değişken vade yapısı kurmak, tek bir sabit vadeden daha güvenli sonuç verir.

Ödeme UsulüRisk KimdeNakit Avantajı
PeşinAlıcıdaDüşük
AkreditifPaylaşılır (banka aracı)Orta
Açık HesapAlıcıda (gecikmeli)Yüksek

Tablodaki "risk kimde" sütunu, malın kalitesi ve zamanında teslimiyle ilgili riski gösterir; döviz kuru riski bu tablonun dışındadır ve ödeme usulünden bağımsız olarak her durumda yönetilmesi gereken ayrı bir konudur. Açık hesapta vade süresi uzadıkça kur riski de büyür, çünkü ödeme anındaki kur, sipariş anındaki kurdan farklı olabilir.

Hangi durumda açık hesaba geçilmemeli?

Yeni bir tedarikçiyle ilk siparişte, farklı bir ülkede ilk kez çalışılan bir fabrikada veya ödeme geçmişi doğrulanamayan durumlarda açık hesap usulü önerilmez. Bu gibi durumlarda akreditif veya kısmi peşin ödeme, riski daha dengeli paylaştırır. Açık hesap, ilişki olgunlaştıktan ve teslimat performansı birkaç siparişte kanıtlandıktan sonra devreye alınmalıdır.

Bir diğer dikkat noktası, tedarikçinin kendi finansal durumundaki ani değişimlerdir. Normalde güvenilir kabul edilen bir tedarikçi, kendi nakit sıkışıklığı yaşadığında sevkiyat önceliğini değiştirebilir veya kaliteden taviz verebilir. Bu nedenle uzun süreli açık hesap ilişkilerinde dahi, tedarikçinin güncel durumunu periyodik olarak yeniden değerlendirmek, riskin zamanla sessizce büyümesini önler.

Kısa kontrol listesi

  • Tedarikçiyle en az üç sorunsuz sipariş geçmişi var mı?
  • Vade süresi stok devir hızıyla uyumlu mu?
  • Ticari alacak sigortası değerlendirildi mi?
  • Yükleme öncesi denetim süreci tanımlı mı?

Bu kontrol listesi tek seferlik bir onay değil, her yeni sipariş hacmi artışında yeniden gözden geçirilmesi gereken bir çerçevedir. Bir tedarikçiyle çalışılan hacim iki katına çıktığında, önceden kabul edilebilir görünen vade süresi artık farklı bir risk seviyesine karşılık gelebilir; bu nedenle hacim eşikleri aşıldığında kontrol listesinin yeniden çalıştırılması önerilir.

Özet: Açık hesap, nakit akışını rahatlatan ama riski ithalatçıya yükleyen bir ödeme usulüdür. Vade süresinin stok devir hızıyla uyumlu kurulması ve riskin sigorta ile kısmen paylaşılması, bu usulü sürdürülebilir kılan iki temel adımdır.

Blog'a Geri Dön

Bu yazıyla ilgili sık sorulan sorular

Açık hesap ile vesaik karşılığı ödeme farkı nedir?

Vesaik karşılığı ödemede belgeler bankadan ancak ödeme yapıldığında alıcıya teslim edilir. Açık hesapta ise belgeler doğrudan alıcıya geçer ve ödeme sonradan yapılır; bu da riski tamamen alıcı tarafına kaydırır.

Ticari alacak sigortası her tedarikçi için mi geçerlidir?

Sigorta şirketleri genellikle tedarikçi ve alıcı profiline göre poliçe hazırlar; kapsam ve şart tedarikçiden tedarikçiye değişir. Poliçe kapsamı, sözleşme imzalanmadan önce netleştirilmelidir.

Açık hesapta ödeme gecikirse ne olur?

Sözleşmede gecikme faizi veya ceza şartı tanımlanmamışsa yaptırım genellikle tedarikçinin gelecekteki sevkiyatları kısıtlamasıyla sınırlı kalır. Bu nedenle gecikme senaryosu sözleşmede önceden tanımlanmalıdır.