Bayi adayı değerlendirmesi, başvuru formundaki bilgilerin doğrulanması değildir; adayın hangi ürün grubunu, hangi bölgede ve hangi hizmet seviyesiyle satabileceğinin ölçülmesidir. Distribütör masasında bu karar dört başlık üzerinden verilir: faaliyet alanı uyumu, teknik yetkinlik, bölge doygunluğu ve cari risk.
Bu yazı, ithalatçı ve distribütör tarafının bakış açısını anlatıyor. Bayi tarafında başvurunun nasıl yapıldığı, hangi belgelerin yüklendiği ve başvuru durumunun nasıl sorgulandığı bayi portalının konusudur; burada anlatılan, başvuru masaya düştükten sonra neye bakıldığıdır. İki tarafı ayırmak önemli, çünkü aynı dosyaya iki farklı soruyla bakılır: bayi mümkün olan en hızlı onayı ister, distribütör ise kanalın birkaç yıl sonraki halini düşünür.
Birinci ölçüt: faaliyet alanı uyumu
İlk soru adayın ne iş yaptığıdır, cirosu değil. Araç elektroniği getiren bir distribütör için aynı ciroya sahip iki aday çok farklı değerde olabilir:
- Montaj yapan nokta: Ürünü satar ve takar. Satış sonrası sorunun büyük bölümünü kendi çözer, dönüş oranı düşük olur.
- Yalnızca satış yapan nokta: Ürünü satar, montajı başkasına yönlendirir. Hacim yüksek olabilir, fakat yanlış ürün seçiminden kaynaklı dönüş artar.
- Filo ve kurumsal işi olan nokta: Tek seferde çok adet alır, buna karşılık teslim ve belge düzeni konusunda beklentisi yüksektir.
- Pazaryerinde satış yapan nokta: Hızlı hacim üretir, fakat fiyat tarafında kanalın geri kalanını etkiler.
Bu dört tip aynı iskonto kademesine konmaz ve aynı ürün grubuna açılmaz. Adayın hangi tipe girdiğini anlamak için formdaki faaliyet alanı yazısı değil, referans işleri ve mevcut çalıştığı ürün grupları okunur.
İkinci ölçüt: teknik yetkinlik ve satış sonrası
Araç elektroniği gibi kurulum gerektiren ürünlerde bayi, ürünün sahadaki yüzüdür. Teknik yetkinliği ölçmenin en pratik yolu, adayın şu anda hangi işleri kendi yaptığını sormaktır: kabloyu kendisi mi çekiyor, arızayı kendisi mi ayırıyor, müşteriye ürün uyumluluğunu kendisi mi söylüyor.
Yetkinliği düşük bir aday reddedilmek zorunda değildir; farklı bir yolla açılır. Uygulamada üç yol vardır: ürün grubunu daraltmak, eğitim ve demo cihazla başlamak, ya da ilk dönemde teknik soruları distribütör tarafında karşılamak. Bu üçünden hangisinin seçildiği, adayın ilk altı ayda ürettiği destek yükünü doğrudan belirler.
Üçüncü ölçüt: bölge doygunluğu
Aynı bölgede ikinci bir bayi açmak, satışı her zaman artırmaz. Mevcut bayinin kapsayamadığı bir talep varsa artırır; aynı müşteri kitlesine iki kanal çıkıyorsa fiyat aşağı iner ve iki taraf da kazanmaz.
Bölgeyi ölçerken il sayısı değil, erişilen müşteri tipi okunur. Montaj noktası ile filo satıcısı aynı ilde çakışmadan çalışabilir; iki montaj noktası aynı ilçede çalışırken fiyat rekabetine girmesi çok daha olasıdır. Bu nedenle değerlendirme formunda bölge satırı tek başına yeterli değildir, yanına hedef müşteri tipi yazılır.
Dördüncü ölçüt: cari risk ve ödeme düzeni
Son başlık ticari tarafın en sert kısmıdır. Yeni bayi ile vadeli çalışmaya hemen başlamak, kanalın en sık tekrarlanan hatasıdır. Risk ölçmenin yolu şirket büyüklüğü değil, ödeme davranışıdır ve yeni adayda bu veri henüz yoktur.
Pratik çözüm, limiti ve vadeyi kademeli açmaktır: ilk siparişler peşin, ardından sınırlı limit, sonra ödeme geçmişine göre kademe yükseltmesi. Bu yaklaşım adayı cezalandırmak değil, veri toplamaktır; ödeme davranışı birkaç sipariş sonra kendini gösterir.
Risk tarafında ikinci bir ayrıntı, limitin hangi ürün grubuna açıldığıdır. Yüksek birim fiyatlı bir kalem, aynı limit içinde adet olarak az görünür fakat tahsilat riskini hızla doldurur. Limiti tutar üzerinden açmak yeterli değilse, ilk dönemde ürün grubunu da sınırlamak daha güvenli bir başlangıç verir.
Onaydan sonra ilk doksan gün
Değerlendirme onayla bitmez; adayın gerçek değeri ilk üç ayda görünür. Bu dönemde izlenmesi gereken üç şey var: ilk siparişin ürün grubuna uygun olup olmadığı, destek sorularının niteliği ve ikinci siparişin gelme hızı.
İlk siparişte sık görülen hata, adayın kataloğun tamamından birer adet almasıdır. Bu, rafta ölü stok ve bayide hayal kırıklığı üretir. Distribütör tarafında doğru hamle, ilk siparişi adayın hedef müşteri tipine göre daraltmak ve ikinci siparişi satış verisine göre genişletmektir.
Destek sorularının niteliği ise yetkinliğin en dürüst göstergesidir. Sorular ürün uyumluluğu ve kurulum üzerineyse aday öğreniyordur; sorular her olayda cihazın değiştirilmesi üzerineyse teknik taraf henüz oturmamıştır ve eğitim adımına geri dönmek gerekir.
Değerlendirme tablosu
| Ölçüt | Neye bakılır | Zayıfsa ne yapılır |
|---|---|---|
| Faaliyet alanı | Referans işler, mevcut ürün grupları | Ürün grubu daraltılarak başlanır |
| Teknik yetkinlik | Kurulum ve arıza ayırma kabiliyeti | Eğitim ve demo cihazla açılır |
| Bölge | Hedef müşteri tipi, mevcut bayi kapsamı | Farklı müşteri tipine yönlendirilir |
| Cari risk | Ödeme davranışı, talep edilen vade | Peşin başlanır, limit kademeli açılır |
Kısa kontrol listesi
- Adayın faaliyet tipi dört kategoriden hangisine giriyor?
- Kurulum ve arıza ayırma işini kendi mi yapıyor?
- Hedef müşteri tipi mevcut bayiyle çakışıyor mu?
- İlk dönem ödeme düzeni peşin mi, limitli mi?
- Açılacak ürün grubu ve iskonto kademesi yazılı mı?
- İlk altı ayın beklenen destek yükü kimde?
KAV Elektronik, ithal ettiği ürünlerde bayi ağını bu dört ölçüt üzerinden kurar; başvuru koşulları ve istenen belgeler bayi portalı ile iletişim sayfasında yazılıdır. Buradaki liste, başvurunun onaydan sonra hangi kademede ve hangi ürün grubunda açıldığını anlamak isteyen adaylar için de yol gösterir.