Yurt dışı tedarikçiyle çalışan bir ithalatçının en pahalı eksiği, sözleşmede yazılı olmayan maddedir. Fiyat ve adet neredeyse her anlaşmada yazılıdır; sorun çıkaran kalemler ise fiyatın ne kadar geçerli olduğu, kusurlu mal çıkınca ne yapılacağı ve ürün üretimden kalkınca yedek parçanın ne olacağı gibi başlıklardır.
Aşağıdaki on madde, elektronik ürün getiren bir firmanın tedarikçi anlaşmasında olmasını beklediği başlıklardır. Hiçbiri hukuki metin örneği değildir; her biri, yazılı olmadığında sonradan pazarlık konusu olan bir alanı işaret eder. Sözleşmenin son hali her zaman kendi hukuk danışmanınızla kurulur.
Ticari çerçeveyi kuran maddeler
İlk dört madde anlaşmanın iskeletidir ve çoğu firmada eksik değil, fazla kısa yazılmıştır.
- Ürün tanımı ve revizyon kontrolü: Model kodu tek başına yetmez. Hangi revizyonun sipariş edildiği, üreticinin bileşen değişikliğini önceden bildirme yükümlülüğü ve değişiklik halinde yeni numune onayı gerekip gerekmediği yazılmalıdır.
- Fiyat ve fiyatın geçerlilik süresi: Birim fiyatın hangi adet aralığında ve hangi tarihe kadar geçerli olduğu; bu süre içinde gelen zam talebinin nasıl ele alınacağı.
- Teslim şekli ve yükleme limanı: Teslim şeklinin hangi masrafı kime bıraktığı, yükleme noktasının değişmesi halinde farkın kimde kaldığı.
- Ödeme planı ve avans koşulu: Avans oranı, bakiyenin hangi belgeye karşılık ödendiği, sipariş iptalinde avansın durumu.
Bu dört madde eksik yazıldığında tartışma her partide yeniden açılır. Özellikle revizyon kontrolü, elektronik üründe en çok zarar üreten boşluktur: üretici bir bileşeni muadiliyle değiştirir, ürün ölçüsel olarak aynı kalır, fakat saha davranışı değişir.
Kaliteyi ve mal kabulünü düzenleyen maddeler
Sonraki üç madde, mal geldikten sonra tartışmayı önleyen kısımdır.
- Numune onayı ve referans numune: Seri üretimin hangi onaylı numuneye göre yapıldığı ve o numunenin iki tarafta da saklandığı.
- Kusurlu mal oranı ve çözüm yolu: Kabul edilebilir kusur oranı aşıldığında partinin ne olacağı: iskonto, telafi gönderisi, iade ya da onarım. Bu maddenin yazılı olmaması, her olayda sıfırdan pazarlık demektir.
- Ambalaj, etiket ve işaretleme: Koli içi adet, master karton ölçüsü, etikette yer alacak bilgiler ve değişiklik halinde kimin onay vereceği.
Bu başlıkta en sık yapılan hata, kusur oranını sözleşmede hiç anmamak ve ilk sorunlu partide tedarikçinin iyi niyetine güvenmektir. İyi niyet bir kez işler; ikinci partide maliyet kimde kalacaksa orada kalır.
Ömür boyu sorumluluğu belirleyen maddeler
Son üç madde, ürün satıldıktan sonrasını kapsar ve ithalatçıyı en uzun süre bağlayan kısımdır.
- Garanti ve arızalı dönüş düzeni: Sahadan dönen cihazın nasıl gruplanacağı, hangi aralıkla gönderileceği, nakliye ve onarım masrafının kimde olduğu.
- Yedek parça ve üretimden kalkma bildirimi: Ürün üretimden kalktığında ne kadar önceden haber verileceği ve son parti alım hakkının bulunup bulunmadığı.
- Münhasırlık ve pazar koruması: Aynı modelin Türkiye pazarında başka bir kanaldan girip girmeyeceği; marka ve etiket haklarının kapsamı.
Onuncu madde çoğu anlaşmada hiç konuşulmaz ve sonradan en can sıkıcı sürprizi üretir: kendi getirdiğiniz modelin aynısı, başka bir ithalatçı üzerinden pazara girer ve kurduğunuz bayi fiyatı tek hamlede anlamsız hale gelir.
Maddeler hangi belgeye yazılır
Bu on başlığın tek bir belgede bulunması şart değil, fakat her birinin yazılı bir yeri olmalı. Uygulamada üç kademeli bir düzen işe yarar.
Birinci kademe çerçeve anlaşmadır: süreklilik gerektiren maddeler burada durur. Garanti düzeni, yedek parça süresi, münhasırlık, revizyon bildirimi ve kusurlu mal çözümü parti bazında değişmeyen başlıklardır ve her siparişte yeniden yazılmaları gereksiz bir tekrar üretir.
İkinci kademe sipariş teyidi ya da proforma faturadır: o partiye özgü olan fiyat, adet, teslim şekli, yükleme limanı ve ödeme planı buraya yazılır. Üçüncü kademe ise teknik ektir; model kodu, revizyon numarası, onaylı numune referansı, ambalaj ölçüsü ve etiket dosyası bu ekte toplanır.
Bu üç kademenin birbirine atıf yapması önemlidir. Sipariş teyidinde çerçeve anlaşmaya atıf yoksa, tedarikçi tarafında o partinin yalnızca sipariş belgesindeki şartlarla bağlı olduğu yorumu doğar. Tek satırlık bir atıf cümlesi, sonradan çıkacak tartışmanın yarısını kapatır. Anlaşmanın dili de aynı sebeple netleşmelidir: iki dilde yazılan metinlerde hangi dilin esas alındığı yazılı değilse, çeviri farkı pazarlık alanına dönüşür.
Yazılı olmadığında ne oluyor
| Madde | Yazılı değilse |
|---|---|
| Revizyon bildirimi | Bileşen sessizce değişir, saha arızası sonradan anlaşılır |
| Fiyat geçerliliği | Zam talebi her siparişte gündeme gelir |
| Kusur oranı | Sorunlu partide maliyet ithalatçıda kalır |
| Yedek parça süresi | Garanti süresi bitmeden parça bulunamaz |
| Münhasırlık | Aynı model paralel kanaldan pazara girer |
Kısa kontrol listesi
- On maddenin her biri için anlaşmada bir paragraf var mı?
- Onaylı numune iki tarafta saklanıyor mu?
- Kusurlu mal çözümü iskonto, telafi ve iade olarak ayrı ayrı tanımlı mı?
- Üretimden kalkma bildirimi için bir süre yazılı mı?
- Münhasırlık maddesi hangi modelleri ve hangi pazarı kapsıyor?
KAV Elektronik, ithal ettiği ürünlerde tedarikçi anlaşmalarını bu başlıklar üzerinden kurar ve ithalatı hizmet olarak alan firmalar için de aynı kontrol listesini çıkarır. Sözleşmenin hukuki metni her zaman firmanın kendi danışmanıyla yazılır; bu yazıdaki liste, o görüşmeye hazırlıklı gitmek içindir.