İçeriğe geç

TAREKS Nedir? İthalatta Ürün Denetimi Nasıl Yürür

İthalat ve Tedarik

TAREKS Nedir? İthalatta Ürün Denetimi Nasıl Yürür
Yayınlanma:  Güncelleme: 
İthalat ve Tedarik
gümrük ithalat ithalat süreci uygunluk belgesi

TAREKS, Ticaret Bakanlığı'nın dış ticarette ürün güvenliği denetimlerini elektronik ortamda yürüttüğü risk esaslı sistemdir. İthalatta kapsama giren bir ürün grubu getiriyorsanız, mal gümrükte beyan edilmeden önce sevkiyat bazında bu sisteme başvuru yapılır; sistem partiyi ya doğrudan uygun bularak bir referans numarası üretir ya da belge kontrolüne veya fiziki denetime yönlendirir.

Bu yazı, elektronik ürün ithal eden bir firmanın bu adımı kendi takvimine nasıl yerleştirdiğini anlatıyor. Hangi ürün grubunun kapsamda olduğu yürürlükteki ürün güvenliği denetim tebliğlerinin eklerinde ve gümrük tarife pozisyonu üzerinden yazılıdır. O listeyi tedarik kararından önce okumak, konteyner limana geldikten sonra okumaktan çok daha ucuzdur; ithalatçı tarafında yaşanan gecikmelerin önemli bir bölümü ürünün kapsamda olduğunun geç fark edilmesinden çıkar.

Sistem ne işe yarar, neyi değiştirir

Denetimin elektronik ortama taşınmasının pratik sonucu, her partinin elden geçirilmemesi ve denetim yükünün riske göre dağıtılmasıdır. Sistemin ithalatçı açısından üç somut etkisi var:

  • Parti bazında kayıt: Başvuru ürün kartına değil, o sevkiyata açılır. Aynı modeli ikinci kez getirdiğinizde yeni bir başvuru satırı oluşur.
  • Risk esaslı yönlendirme: Firmanın geçmişi, ürün grubu ve beyan edilen bilgiler sistemin partiyi hangi kulvara atacağını belirler. Bazı partiler belge üzerinden sonuçlanır, bazıları fiziki denetime gider.
  • Gümrük adımına bağlanma: Olumlu sonuçlanan başvurudan çıkan referans, gümrük beyannamesine işlenir. Yani denetim adımı beyandan önce tamamlanmış olmalıdır.

Bu yapı, kapsamdaki ürünü getiren firmanın planlamasını değiştirir: ürün yolda iken yapılacak iş listesi uzar, buna karşılık her partide aynı süre harcanmaz.

Başvuruyu kim yapar, sorumluluk kimde

Başvuru ithalatçı firma adına açılır. Bunun için önce firmanın sistemde tanımlı olması, sonra firma adına işlem yapacak kişinin kullanıcı olarak yetkilendirilmesi gerekir; bu yetkilendirme elektronik imza ile yürüyen bir adımdır ve bir kez kurulduktan sonra sevkiyat başına tekrarlanmaz.

Gümrük müşaviri beyan tarafını yürütür, ancak ürünün teknik dosyasını ve uygunluk beyanını üreten taraf ithalatçıdır. Burada sık görülen karışıklık şudur: müşavir evrağı sisteme girebilir, fakat girilen bilginin ürüne gerçekten karşılık gelip gelmediğini yalnızca ithalatçı bilir. Model kodu, marka, ürünün gerçek işlevi ve tarife pozisyonu arasındaki tutarsızlık, denetim aşamasında değil, sonraki partilerde sorun üretir.

Kendi ithalatını yapmayan, ithalatı hizmet olarak alan firmalarda bu rollerin sözleşmede yazılı olması gerekir. Kimin hangi evrağı hazırladığı belirsizse, eksik evrak her iki tarafta da beklenir ve kimse başlamaz.

Sevkiyat bazında süreç haritası

Kapsamdaki bir parti için sıra genellikle şöyle işler:

  1. Sipariş aşamasında ürünün tarife pozisyonu ve kapsam durumu teyit edilir.
  2. Üreticiden teknik dosya, uygunluk beyanı ve test raporları istenir; bunlar yükleme öncesinde elde olmalıdır.
  3. Mal yola çıkarken sevkiyat evrakı (fatura, çeki listesi, taşıma senedi) tamamlanır.
  4. Parti için sistemde başvuru açılır ve beyan edilen bilgiler ürünle birebir eşleştirilir.
  5. Sistem belge kontrolü ya da fiziki denetim yönlendirmesi yapar; istenen ek bilgi varsa tamamlanır.
  6. Olumlu sonuçla üretilen referans numarası gümrük beyannamesine işlenir.
  7. Beyan ve vergi adımı tamamlanır, mal antrepodan ya da muayene hattından çekilir.

Bu sıranın bozulduğu tek nokta genellikle ikinci adımdır. Üretici test raporunu, numune onayından sonra ve yükleme öncesinde vermeyi alışkanlık haline getirmiyorsa, her partide aynı bekleme tekrarlanır.

Hangi evrak nereden gelir

EvrakNereden gelirNeye yarar
Uygunluk beyanıÜretici ya da ithalatçıÜrünün ilgili teknik düzenlemelere uygunluğunun yazılı iddiası
Test raporuÜreticinin çalıştığı laboratuvarBeyanın dayanağı; model ve revizyon numarası eşleşmelidir
Ticari fatura ve çeki listesiTedarikçiKalem, adet, model ve ağırlık bilgisinin kaynağı
Taşıma senediNakliyeciPartinin kimliği ve varış bilgisi
Etiket ve ambalaj örneğiÜretici, ithalatçı onayıylaİthalatçı bilgisi, işaretleme ve Türkçe tanıtma unsurlarının kontrolü

Tabloda görünen en kritik eşleşme, test raporundaki model kodu ile faturadaki model kodunun aynı olmasıdır. Üretici seri içinde küçük bir revizyon yaptığında kod değişir ve eski rapor o partiye dayanak olmaz.

Takvime etkisi ve sık yapılan hatalar

Denetim adımı, mal yolda iken paralel yürütülebilen bir iştir; beklemeyi büyüten şey adımın kendisi değil, evrağın geç toplanmasıdır. Pratikte en çok karşılaşılan hatalar şunlar:

  • Kapsam kontrolünün sipariş yerine varış aşamasında yapılması.
  • Teknik dosyanın tedarikçiden istenmemesi, yalnızca sözlü teminata güvenilmesi.
  • Fatura ile test raporu arasındaki model kodu farkının gözden kaçması.
  • Yetkilendirilmiş kullanıcının tek kişi olması; o kişi izinli olduğunda işin durması.
  • Antrepo ve liman maliyetinin hesaba katılmaması; bekleyen yük ardiye ve demuraj üretir.

Bu beş maddeyi sipariş açılış formunun içine koymak, sonradan yapılacak telaşlı yazışmaların çoğunu ortadan kaldırır.

Kısa kontrol listesi

  • Ürünün tarife pozisyonu ve kapsam durumu sipariş öncesinde teyit edildi mi?
  • Teknik dosya, uygunluk beyanı ve test raporu yükleme öncesinde elde mi?
  • Rapordaki model kodu ile faturadaki kod aynı mı?
  • Sistemde en az iki yetkili kullanıcı tanımlı mı?
  • Referans numarasının beyannameye işlenmesinden kim sorumlu?

KAV Elektronik, ithal ettiği elektronik ürünlerde bu adımları kendi operasyonunda yürütür ve ithalatı hizmet olarak alan firmalar için de aynı dosya düzenini kurar. Ürün grubunun kapsamda olup olmadığı ve istenen belgeler yürürlükteki düzenlemeye göre değişir; karar verirken esas olan, o anda yürürlükte olan tebliğ metni ve ürünün kendi teknik dosyasıdır.

Blog'a Geri Dön

Bu yazıyla ilgili sık sorulan sorular

TAREKS başvurusu her ürün için gerekli mi?

Hayır, yalnızca ürün güvenliği denetim tebliğlerinin eklerinde sayılan ürün grupları için gerekir. Kapsam gümrük tarife pozisyonu üzerinden belirlenir. Bu nedenle sipariş aşamasında ürünün tarife pozisyonunu netleştirmek, kapsam sorusunu da cevaplar.

Başvuruyu gümrük müşaviri yapabilir mi?

Beyan tarafını müşavir yürütebilir, ancak başvuru ithalatçı firma adına açılır ve firma adına işlem yapacak kullanıcının yetkilendirilmiş olması gerekir. Teknik dosyanın ve uygunluk beyanının doğruluğu her durumda ithalatçının sorumluluğundadır.

Mal limana gelmeden başvuru yapılabilir mi?

Süreç sevkiyat bazında yürüdüğü için evrak tamamlandığında mal yolda iken hazırlık yapılabilir ve bu, bekleme süresini kısaltır. Beyan adımına geçmek için denetim sonucunun çıkmış olması gerekir, bu yüzden evrağı yükleme öncesinde toplamak en güvenli yoldur.

Fiziki denetime yönlendirilen parti için ne hazırlanır?

Partinin bulunduğu yer, ambalaj ve etiket örneği ile ürünün teknik dosyası hazır olmalıdır. Model kodu, marka ve işaretlemenin evrakla birebir eşleşmesi en çok zaman kazandıran hazırlıktır. Eşleşmeyen bir kod, aynı partide ikinci bir yazışma turu demektir.

İthalatı hizmet olarak alan firma bu adımı kendisi mi yürütür?

Yetkilendirme ithalatçı firma adına olduğu için başvuru kaydı ithalatı yapan firmada açılır. Hizmet olarak alan tarafta ise teknik dosyanın temini ve model bilgisinin doğruluğu gibi görevler sözleşmede yazılı olmalıdır; aksi halde eksik evrak iki tarafta birden beklenir.