Sipariş karşılama oranı, bayinin istediği kalemin ne kadarını ilk sevkiyatta tam olarak gönderebildiğinizi gösterir. En yaygın hesabı şudur: tam karşılanan sipariş satırı sayısı, toplam sipariş satırı sayısına bölünür ve yüzde olarak yazılır. Oran düştüğünde görünen şey stok hatası değildir; bayinin müşterisine verdiği sözün tutmaması ve o siparişin ikinci kez elleçlenmesidir.
Bu yazı, ithalatçı ve distribütör tarafında bu oranın nasıl ölçüldüğünü ve nasıl yükseltildiğini anlatıyor. Bayi tarafında eksik kalem çıktığında beklemek mi siparişi bölmek mi daha iyidir sorusu, bayi portalının konusudur; burada anlatılan, o sorunun hiç sorulmaması için depo tarafında ne yapıldığıdır.
Hesap nasıl yapılır
Oran üç farklı tabanla ölçülebilir ve üçü farklı şeyi gösterir:
- Satır bazlı: Tam karşılanan satır sayısı, toplam satır sayısına bölünür. Bayinin deneyimine en yakın ölçüm budur.
- Adet bazlı: Sevk edilen adet, istenen adede bölünür. Hacmi gösterir, fakat tek kalemde yaşanan eksiği gizler.
- Sipariş bazlı: Tamamı eksiksiz gönderilen sipariş sayısı, toplam sipariş sayısına bölünür. En sert ölçüm budur ve bayinin tek seferde işini bitirip bitirmediğini söyler.
Örnek hesap: bir bayi altı satırlık bir sipariş verdi; dört satır tam, bir satır kısmi, bir satır hiç gönderilemedi. Satır bazlı oran dörtte altı, yani yüzde altmış yedi civarıdır. Adet bazında ise kısmi gönderilen satırın adedi eklendiği için oran daha yüksek görünür. Sipariş bazında ise bu siparişin karşılığı sıfırdır, çünkü eksiksiz gönderilmemiştir. Bu üç sayı aynı olayı anlatır; hangisine bakacağınız, neyi düzeltmek istediğinize bağlıdır.
Hangi taban hangi kararı besler
| Taban | Ne gösterir | Hangi kararı besler |
|---|---|---|
| Satır bazlı | Kalem düzeyinde eksik sıklığı | Hangi ürünün stok seviyesi yükseltilecek |
| Adet bazlı | Hacim olarak karşılama | Toplam ithalat miktarı yeterli mi |
| Sipariş bazlı | Bayinin tek seferde işini bitirme oranı | Hizmet seviyesi gerçekten iyi mi |
Pratikte en işe yarayan düzen, satır bazlı oranı ürün grubu kırılımında takip etmek ve sipariş bazlı oranı tek bir genel gösterge olarak tutmaktır. Yalnızca adet bazına bakan bir ekip, sürekli eksik çıkan küçük bir kalemi hiç göremez.
Oranı düşüren dört neden
Eksik gönderimin kaynağı neredeyse her zaman şu dört başlıktan birine iner:
- Yeniden sipariş noktasının geç tetiklenmesi: Tedarik süresi uzun bir üründe sipariş, stok kritik seviyeye indikten sonra açılır ve araya bir boşluk girer.
- Kayıt ile raf arasındaki fark: Sistemde görünen adet rafta yoktur; sayım farkı, yanlış yerleştirme ya da hasarlı kalemin düşülmemesi.
- Talep sıçraması: Tek bir kurumsal siparişin, aynı kalemi bekleyen tüm bayilerin stoğunu bitirmesi.
- Portföy genişliği: Çok sayıda benzer modelin her birinden az adet tutulması; her modelde küçük eksikler birikir.
Dördüncü madde en çok gözden kaçandır. Portföye eklenen her yeni model, aynı bütçeyi daha ince dilimlere böler ve karşılama oranını sessizce aşağı çeker. Bu, model sayısı kararının yalnızca pazarlama değil, hizmet seviyesi kararı da olduğu anlamına gelir.
Oranı yükseltmenin yolları
Oranı yükseltmek için stoğun tamamını büyütmek gerekmez; önce eksiğin nerede toplandığına bakılır. Uygulamada en hızlı sonuç veren dört hamle şunlardır:
- Sürekli eksik çıkan kalemleri ayırıp yalnızca onların emniyet stoğunu yükseltmek.
- Kurumsal ve filo taleplerini bayi stoğundan ayrı bir rezervle karşılamak.
- Kayıt ile raf arasındaki farkı kapatmak için hızlı sayım döngüsü kurmak.
- Birbirinin yerine geçebilen modellerde muadil önerisini masada hazır tutmak.
Son madde en ucuz çözümdür ve çoğu zaman hiç kullanılmaz. Aynı işi yapan iki modelden biri rafta varsa, bayiye o anda muadil önerisi gitmesi eksik satırı kapatır. Bunun koşulu, hangi modelin hangisinin yerine geçtiğinin ürün dosyasında yazılı olmasıdır.
Ölçümü ithalat takvimine bağlamak
Karşılama oranı yalnızca bir rapor satırı olarak tutulduğunda hiçbir şeyi değiştirmez; değeri, bir sonraki ithalat siparişinin adetlerini belirlemeye başladığında ortaya çıkar. Bunun için ölçümün sipariş hazırlığıyla aynı ritimde yapılması gerekir.
Pratik düzen şöyledir: sipariş hazırlığına oturulduğunda, önce o ürün grubunda son dönemde kaç satırın eksik kaldığına bakılır. Eksik satırların yoğunlaştığı kalemler, yalnızca satış adedine göre değil, kaçırılan satış adedine göre de hesaplanır. Çünkü satış raporu yalnızca gönderilen malı gösterir; istenip de gönderilemeyen adet hiçbir satış raporunda görünmez.
Bu kaçırılan adedi bir yerde tutmak, ithalatçı için en değerli küçük kayıttır. Bayi bir kalemi isteyip alamadığında bunun kaydı kalmıyorsa, o kalem bir sonraki siparişte de aynı adetle gelir ve aynı eksik tekrarlanır. Kayıt tutulduğunda ise talep eğrisi gerçek talebe yakınsar ve oran kendiliğinden yükselmeye başlar.
Kısa kontrol listesi
- Oran satır, adet ve sipariş bazında ayrı ayrı ölçülüyor mu?
- Satır bazlı oran ürün grubu kırılımında takip ediliyor mu?
- Sürekli eksik çıkan kalemler ayrı bir listede mi?
- Kurumsal talep için ayrı rezerv var mı?
- Kayıt ile raf farkı düzenli ölçülüyor mu?
- Muadil eşleşmeleri ürün dosyasında yazılı mı?
KAV Elektronik, bayi ve kurumsal satışta bu oranı ürün grubu bazında izler ve ithalat sipariş takvimini buna göre kurar. Rakamın kendisi her dönem değişir; önemli olan, hangi kalemde eksik çıktığının görülebilmesi ve o kalemin bir sonraki ithalat partisinde düzeltilmesidir.