Marka temsilciliği sona erdiğinde ithalatçıda üç şey kalır: depodaki stok, sahada garanti süresi devam eden cihazlar ve o markayı satmaya alışmış bir bayi ağı. Bu üçünün her biri ayrı bir plan gerektirir ve plan, ilişki bittiğinde değil sözleşme yazılırken kurulur.
Bu yazı, temsilciliğin sona erme olasılığını operasyonel bir risk olarak ele alıyor. İlişki iyi niyetle de bitebilir: üretici doğrudan satışa geçebilir, ürün ailesini kapatabilir, başka bir firmayla çalışmaya karar verebilir. Bitişin nedeni ne olursa olsun, ithalatçının karşılaştığı tablo aynıdır.
Birinci yük: depodaki stok
Depodaki mal, temsilcilik bittiğinde değerini kaybetmez ama satış hızını kaybeder. Ürünün arkasındaki marka iletişimi durduğunda talep yavaşlar ve elinizdeki adet, aynı adet olmasına rağmen daha uzun süre rafta kalır.
Burada üç seçenek vardır: stoğu normal kanalda eritmek, üreticiye ya da yeni temsilciye devretmek, ya da fiyat kademesini değiştirip hızlandırmak. Hangisinin mümkün olduğu sözleşmedeki fesih maddesine bağlıdır. Madde stok devrini düzenliyorsa devir yolu açıktır; düzenlemiyorsa tek seçenek kendi kanalınızda eritmektir ve bunun süresi baştan hesaplanmalıdır.
İkinci yük: sahadaki garanti
En uzun süre devam eden yük budur. Satılmış cihazların garanti süresi, temsilcilik bitse de işlemeye devam eder ve son kullanıcı için muhatap satış yapılan kanaldır.
Garanti yükünü yönetilebilir tutmanın iki şartı var. Birincisi yedek parça: temsilcilik biterken elde yeterli parça bulunup bulunmadığı. İkincisi teknik bilgi: arızanın nasıl ayırt edildiği ve onarımın nasıl yapıldığına dair dokümanın elde kalması. İkisi de temsilcilik devam ederken temin edilir; bittikten sonra üreticiden parça ve doküman istemek çok daha zordur.
Üçüncü yük: bayi ağı
Bayi ağı bir marka için değil, sizinle çalışmak için kurulmuştur; fakat o markayı satan bayiler o ürünün yerine bir şey koymak isteyecektir. Boşluk doldurulmazsa bayi kendi çözümünü bulur ve bu çözüm genellikle başka bir tedarikçi olur.
Doğru hamle, boşluğu önceden doldurmaktır: aynı ihtiyacı karşılayan alternatif bir ürün grubunu kanala temsilcilik bitmeden tanıtmak. Bu aynı zamanda bayiye verilen mesajı değiştirir; haber bir kaybın duyurusu değil, bir geçişin duyurusu olur.
Geçiş planının sırası
- Fesih maddesi okunur: stok devri, garanti yükü ve marka kullanımı nasıl düzenlenmiş?
- Depodaki adet, satış hızına göre kaç aylık stok olduğu hesaplanır.
- Sahadaki garantili cihaz sayısı ve kalan garanti süreleri çıkarılır.
- Yedek parça ihtiyacı tahmin edilir ve son parti alımı yapılır.
- Teknik doküman ve yazılım dosyaları arşive alınır.
- Alternatif ürün grubu belirlenir ve kanala tanıtılır.
- Bayi ağına tek metinle duyuru yapılır: stok durumu, garanti yolu ve alternatif ürün.
Dördüncü ve beşinci adım, geciktiğinde telafisi en pahalı olan adımlardır. Üretici ilişkiyi kapattıktan sonra parça talebi öncelik listesinin sonuna düşer; doküman talebi ise çoğu zaman hiç cevaplanmaz.
Risk tablosu
| Kalem | Plan yoksa | Plan varsa |
|---|---|---|
| Depodaki stok | Yavaşlayan satışla rafta bekler | Devredilir ya da planlı eritilir |
| Yedek parça | Garanti süresi bitmeden tükenir | Son parti alımıyla karşılanır |
| Teknik doküman | Onarım bilgisi kaybolur | Arşivde kalır, servis sürer |
| Bayi ağı | Boşluğu başka tedarikçi doldurur | Alternatif ürünle geçiş yapılır |
| Marka kullanımı | Görsel ve tanıtım malzemesi tartışma konusu olur | Kapsam ve süre yazılıdır |
Bir sonraki temsilcilikte ne değişir
Bu süreci bir kez yaşayan ithalatçı, yeni bir marka alırken sözleşmeye üç satır daha ekler: fesih halinde stok devrinin nasıl olacağı, son parti alım hakkının süresi ve teknik dokümanın ilişki sonrası kullanımı. Bu üç satır, görüşme sırasında en kolay kabul edilen maddelerdir; çünkü karşı taraf için de ayrılma sürecini kısaltır.
İkinci değişiklik portföy tarafındadır. Tek bir markanın cironun çok büyük bölümünü oluşturması, temsilcilik riskini de o oranda büyütür. Portföyü dengelemek yalnızca satış kararı değil, bu riski azaltan bir karardır.
Kendi markanızla getirmek ne değiştirir
Temsilcilik riskinin kalıcı karşılığı, portföyün bir bölümünü kendi markanızla getirmektir. Bu durumda ürünü üreten taraf değişebilir ama marka sizde kalır; bayi ağına anlattığınız ad, üreticiyle olan ilişkinizin ömründen bağımsız hale gelir.
Bunun bedeli de vardır ve küçümsenmemelidir: teknik dosya, etiket, kılavuz ve uygunluk tarafındaki yükün tamamı size geçer, asgari sipariş adedi yükselir, pazarda tanınırlığı sıfırdan kurmak gerekir. Yani kendi markası, temsilcilikten daha kolay değil, daha kalıcı bir yoldur.
Pratikte çoğu ithalatçı ikisini birlikte yürütür: hızlı hacim getiren kalemlerde tanınmış bir markanın temsilciliği, tekrar eden ve teknik olarak oturmuş kalemlerde kendi markası. Bu ikili yapı, bir temsilcilik bittiğinde kanalın tamamının boşalmasını engeller ve geçiş süresini kısaltır.
Kısa kontrol listesi
- Fesih maddesi stok devrini ve garanti yükünü düzenliyor mu?
- Son parti alım hakkı yazılı mı?
- Teknik doküman ve yazılım dosyaları arşivde mi?
- Sahadaki garantili cihaz sayısı biliniyor mu?
- Alternatif ürün grubu belirlendi mi?
- Bayi ağına verilecek tek metin hazır mı?
KAV Elektronik, temsil ettiği ürün gruplarında bu geçiş planını sözleşme aşamasında kurar ve kendi bayi ağına karşı sorumluluğunu buna göre planlar. Bir markanın temsilciliği sona erse de o marka adına satılmış cihazların garanti süresi işlemeye devam eder; bu yüzden plan satış planının değil, sorumluluk planının parçasıdır.