Konşimento, denizyolu taşımasında yükün taşıyana teslim edildiğini gösteren ve varış limanında malı kimin çekebileceğini belirleyen taşıma senedidir. Ordino ise bu senedin karşılığında acenteden alınan teslim talimatıdır; yükün limandan ya da antrepodan çekilebilmesi için gümrük işleminin yanında bu belge de aranır. Yani evrak sırası kabaca şöyle yürür: konşimento düzenlenir, varışta acenteye ibraz edilir, karşılığında ordino alınır, beyan kapanır, mal fiziken çekilir. Bu sıranın bir adımı eksik kaldığında konteyner limanda bekler ve bekleme her gün maliyet üretir.
Konşimento neyi belirler, neyi belirlemez?
Konşimento üç işi birden yapar: taşıyanın yükü aldığının makbuzudur, taşıma sözleşmesinin kanıtıdır ve mal üzerindeki hak sahipliğini temsil eder. Üçüncü madde onu basit bir irsaliyeden ayırır: belgeyi elinde tutan taraf, malı çekme hakkını da elinde tutar. Vesaik mukabili ya da akreditifli bir ödemede bankanın belgeyi tutması tam olarak bu yüzden anlamlıdır; ithalatta ödeme yöntemleri yazısında bu mantığı ayrıca ele aldık.
Belirlemediği şeyler de var. Konşimento malın kalitesini, adedini ve ambalaj içeriğini taşıyanın kontrol ettiği anlamına gelmez; kayıtlar çoğunlukla yükleticinin beyanına dayanır. Teslim şeklinin kime hangi masrafı yüklediğini de konşimento değil, satış sözleşmesindeki teslim terimi belirler. Konteynerin varış limanındaki masrafını kimin ödeyeceğini öğrenmek için teslim şekline bakılır, konşimentonun ön yüzüne değil.
Orijinal konşimento, telex release ve sea waybill
Pratikte üç düzen görülür ve aralarındaki fark, malı çekmek için neyin beklendiğidir.
| Düzen | Teslim neye bağlı | Ne zaman tercih edilir |
|---|---|---|
| Orijinal konşimento | Kâğıt nüshanın acenteye ibrazına | Ödeme güvencesi evrak üzerinden kurulduğunda |
| Telex release | Yükleticinin acenteye verdiği serbest bırakma talimatına | Ödeme tamamlandığında ve kâğıt beklenmek istenmediğinde |
| Sea waybill | Alıcının kimliğinin doğrulanmasına | Tarafların birbirini tanıdığı, tekrar eden sevkiyatlarda |
Orijinal nüsha kargoyla gelir ve geç kalabilir; mal limanda, evrak yolda olur. Telex release bu gecikmeyi kapatır ama ödemenin tamamlanmış olmasını gerektirir. Sea waybill ciro edilemez, yani belgeyi devrederek malı başkasına satma esnekliğini kaybedersiniz. İlk sevkiyatta güvenceyi, yerleşmiş bir tedarikçide hızı seçmek mantıklıdır.
Master ve house konşimento: kimden evrak beklenir?
Parsiyel yüklerde iki belge birlikte dolaşır. Master konşimento gemi hattı ile taşıma işini düzenleyen firma arasındadır; house konşimento ise taşıma işini düzenleyen firma ile sizin aranızdadır. Sizin elinizdeki belge çoğunlukla house nüshasıdır ve ordinoyu da onu düzenleyen firmanın Türkiye acentesinden alırsınız. İki belgedeki alıcı, bildirim adresi ve koli adedi birebir aynı olmalıdır; aradaki en küçük fark düzeltme yazısı gerektirir.
Konteynerin tamamını kiraladığınız yüklerde tek bir konşimento olur ve muhatap doğrudan hat acentesidir. Hangi yapıda ilerlediğinizi sevkiyat öncesinde sormak, varışta kimi arayacağınızı baştan netleştirir.
Ordino ve teslim emri hangi sırayla alınır?
- Varış bildirimi. Acente, geminin yaklaştığını ve hangi masrafların ödeneceğini bildirir.
- Evrakın ibrazı. Orijinal nüsha teslim edilir ya da telex release teyidi acentenin kaydına düşer.
- Acente masraflarının kapatılması. Ordino, bu kalemler kapanmadan düzenlenmez.
- Ordinonun düzenlenmesi. Belge, malın hangi tesisten çekileceğini de gösterir.
- Beyanın tamamlanması. Gümrük işlemi ordino ile birlikte yürür; müşavirin yürüttüğü adımlar burada devreye girer.
- Fiziki çekiş ve iç taşıma. Araç planı, çekiş gününe göre kurulur.
Sıranın tersine çevrilemeyen yeri dördüncü adımdır: ordino yoksa yük serbest bırakılmaz. Beyan hazır olsa bile teslim emri çıkmadan araç gönderilmez; boşa giden araç hem zaman hem nakliye kaybıdır.
Dört hata ve her birinin bedeli
- Alıcı ve bildirim adresi hatalı yazılır. Düzeltme yazısı, yurt dışındaki yükleticinin onayını gerektirir ve gün kaybettirir.
- Orijinal nüsha gönderilmez, telex de verilmez. Mal limanda bekler; bekleme masrafı ithalatçıya yazılır.
- Koli ve ağırlık bilgisi beyanla uyuşmaz. Evrak düzeltmesi beyan aşamasında çok daha pahalıya gelir.
- Depo planı çekiş gününe göre kurulmaz. Araç gelir, boşaltma alanı doludur, bekleyen araç ücret işletir.
Bu dördünün ortak noktası, hiçbirinin taşıma sırasında değil evrak hazırlığı sırasında doğmasıdır. Yükleme öncesinde proforma, sipariş teyidi ve konşimento taslağındaki alanların aynı bilgiyi taşıdığını kontrol etmek, varıştaki sürprizlerin büyük kısmını kapatır.
Antrepoya alınacaksa ne değişir?
Yük doğrudan ithal edilmeyip gümrüklü depoya alınacaksa ordino yine gerekir, ancak beyan sırası değişir: eşya önce antrepoya girer, serbest dolaşıma giriş sonra ve parça parça yapılabilir. Bu düzenin hangi durumda işe yaradığını antrepo kullanımı yazısında anlattık. Karar, nakit akışı ile depo kapasitesi arasındaki dengeye bakar.
Kısa kontrol listesi
- Konşimento taslağını yükleme öncesinde isteyin, alıcı ve bildirim alanlarını okuyun.
- Orijinal mı telex mi ilerleyeceğinizi sipariş aşamasında kararlaştırın.
- House konşimento varsa Türkiye acentesinin kim olduğunu öğrenin.
- Acente masraflarının kalemlerini varış bildirimi gelmeden sorun.
- Çekiş gününü depo boşaltma planıyla aynı takvime yazın.
KAV Elektronik ürünlerini kendi ithalat operasyonuyla yurda getirir ve aynı operasyonu ithalat-ihracat hizmeti olarak başka firmalara da açar; bu yüzden evrak sırası bizim için teorik bir konu değil, haftalık iş akışının parçasıdır.