İthal bir ürünün gerçek birim maliyeti, tedarikçinin faturasındaki birim fiyat değil; o ürünü deponuzun rafına koyana kadar harcadığınız her kalemin partiye bölünmüş halidir. Hesabı kurmanın yolu basittir: partinin toplam yüklenen maliyetini çıkarır, sonra bu maliyeti ürünler arasında doğru bir anahtarla paylaştırırsınız. Bu iki adım atlandığında satış fiyatı doğru görünür ama kâr görünmez; çünkü eksik kalan kalemler yıl sonunda gider tarafında birikir.
Aşağıda maliyet kalemlerini gruplayıp, dağıtım anahtarının nasıl seçildiğini ve hangi payların çoğu zaman unutulduğunu anlatıyoruz. Yazıda hiçbir oran, tutar ya da tarife verilmiyor: bunlar ürüne, GTİP koduna, teslim şekline ve sevkiyat biçimine göre değişir, teklif ve beyan aşamasında belirlenir.
Birim maliyet neden fatura fiyatından büyüktür
Yurt dışındaki tedarikçinin verdiği fiyat, teslim şeklinin belirlediği noktaya kadar olan maliyeti kapsar. EXW bir fiyatta fabrika kapısından sonrası tamamen size aittir; FOB bir fiyatta yükleme limanına kadarki masraflar satıcıdadır. Yani aynı ürün için alınan iki fiyat, aynı şeyi ölçmez. Bu yüzden karşılaştırma yapılacaksa fiyatlar değil, aynı noktaya kadar yüklenmiş maliyetler karşılaştırılır.
İkinci neden, maliyetin bir kısmının parti düzeyinde oluşmasıdır. Navlun, gümrük müşavirliği, liman ve ordino gibi kalemler ürün başına değil sevkiyat başına doğar. Küçük bir partide bu kalemler birim maliyeti belirgin biçimde yukarı çeker; aynı kalem büyük bir partide neredeyse görünmez olur. Bu da aynı üründe iki farklı sipariş boyunun iki farklı birim maliyet üretmesi demektir.
Maliyet kalemleri dört grupta toplanır
| Grup | İçindeki tipik kalemler | Nasıl doğar |
|---|---|---|
| Mal bedeli | Fatura tutarı, kalıp ve numune bedeli, özel paketleme, etiket baskısı | Ürün başına |
| Uluslararası taşıma | Navlun, yurt dışı iç taşıma, konsolidasyon ve depolama, sigorta | Sevkiyat başına |
| Yurda giriş | Vergi ve fon kalemleri, müşavirlik, terminal ve ordino, varsa uygunluk denetimi | Beyanname başına |
| Yurt içi ve dolaylı | Limandan depoya taşıma, boşaltma, depolama, finansman, kur farkı, fire ve garanti payı | Kısmen parti, kısmen dönem |
Dördüncü grup, hesaptan en çok düşen gruptur. Oysa bir ürünün rafa girdikten sonra da maliyeti vardır: yerinde duran stok para bağlar, iade edilen ürün yeniden işlenir, garanti kapsamında değişen ürünün yerine koyacağınız ürünün maliyeti de aynı partiden çıkar.
Dağıtım anahtarı: toplamı ürünlere nasıl bölersiniz
Parti içinde tek ürün varsa iş kolaydır; toplamı adede bölersiniz. Karışık bir konteynerde ise her kalemi doğru anahtarla dağıtmak gerekir, yoksa ağır ve hacimli ürün hafif ürünün maliyetini taşır:
- Mal bedeline bağlı kalemler (vergi tarafı, sigorta) fatura değerine göre dağıtılır.
- Taşımaya bağlı kalemler (navlun, iç taşıma) hacim ya da ağırlıktan hangisi fiyatlamayı belirliyorsa ona göre dağıtılır.
- Sevkiyat başına sabit kalemler (müşavirlik, ordino, terminal) adede değil, kalemlerin fatura değeri ağırlığına göre bölünür; böylece tek bir numune kutusu sabit masrafın tamamını yüklenmez.
- Dönemsel kalemler (depo, finansman) parti başına değil, ürünün rafta kaldığı süreye göre yaklaşık bir pay olarak eklenir.
Anahtarı bir kez seçip tutarlı uygulamak, anahtarı "en doğru" biçimde seçmekten daha önemlidir. Tutarlılık, dönemler arası karşılaştırmayı mümkün kılar.
Fire, iade ve garanti payı maliyete nasıl girer
Elektronik üründe her partide bir miktar kullanılamaz ürün çıkabilir: taşımada hasar gören, ilk testte çalışmayan, kutusu yırtıldığı için ikinci el olarak ayrılan ürünler. Bu ürünlerin maliyeti yok olmaz; satılabilir adede yüklenir. Hesabı doğru kurmanın yolu, toplam maliyeti gelen adede değil satılabilir adede bölmektir.
Garanti payı da benzer işler. İthalatçı, sattığı ürünün arızasında devreye girmek zorundadır; bu, yedek ürün ya da yedek parça olarak stokta tutulan bir rezervi gerektirir. O rezervin maliyeti tek bir müşterinin değil, partinin tamamının maliyetidir. Payı baştan koymayan firma, ikinci yılda garanti maliyetini kârından karşılamak durumunda kalır.
Kur ve finansman: maliyeti sonradan değiştiren iki kalem
Siparişi verdiğiniz gün ile ödemeyi tamamladığınız gün arasında kur değişir. Peşin ödemede maliyet erken sabitlenir ama para erken çıkar; vadeli yapılarda para geç çıkar ama kur riski sizde kalır. Hangi yapıyı seçerseniz seçin, hesapta kurun hangi tarihte sabitlendiği yazılı olmalıdır; yoksa aynı ürünün iki farklı maliyeti arasında neden fark olduğu sonradan anlaşılamaz.
Finansman tarafı ise şu soruyla ölçülür: bu para, sipariş tarihinden satış tahsilatına kadar kaç gün bağlı kaldı? Uzun tedarik süreli bir üründe bu süre ciddi bir maliyettir ve birim maliyete bir pay olarak girmesi gerekir. Kısa süreli, hızlı dönen üründe ise pay küçülür — bu yüzden stok devir hızı, fiyat kadar maliyet konusudur.
Hesabı bozan dört yaygın hata
- Teslim şeklini karşılaştırmaya katmamak: EXW fiyatı FOB fiyatıyla yan yana konup "daha ucuz" denmesi.
- Sabit kalemleri adede bölmek: karışık partide müşavirlik ve ordino masrafının küçük kalemlere orantısız yüklenmesi.
- Numune ve kalıp bedelini ilk partiye tamamen yıkmak: bu bedeller tek partinin değil, o modelin ömrü boyunca satılacak adedin maliyetidir.
- Fireyi yok saymak: maliyetin gelen adede bölünmesi, satılabilir adede değil.
Kısa kontrol listesi
- Fiyat teklifi hangi teslim şekline göre verildi, karşılaştırma aynı noktaya mı çekildi?
- Parti başına doğan kalemler ayrı bir satırda duruyor mu?
- Her kalem için dağıtım anahtarı yazılı mı, dönemler arasında aynı mı?
- Numune, kalıp ve etiket bedeli modelin tahmini ömrüne mi yayıldı?
- Fire ve garanti payı maliyete eklendi mi; bölme satılabilir adede mi yapıldı?
- Kurun sabitlendiği tarih ve paranın bağlı kaldığı gün sayısı kayıtta var mı?
Özet: İthalatta birim maliyet, mal bedeli artı taşıma artı yurda giriş artı yurt içi ve dolaylı kalemlerin satılabilir adede bölünmüş halidir. Vergi oranı, navlun bedeli ve süre gibi değerler ürüne, GTİP koduna ve sevkiyat biçimine göre değiştiği için bu yazıda sayı verilmemiştir; bunlar beyan ve teklif aşamasında netleşir. KAV Elektronik, kendi ithalat operasyonunu yürüttüğü altyapıyı başka firmalar için de hizmet olarak veriyor; maliyet kalemlerinin hangi aşamada doğduğunu görmek isteyen firmalar ithalat ve ihracat hizmeti sayfasından süreci inceleyebilir.