İhracatta kanal kurmak, bir alıcı bulmaktan farklı bir iştir: distribütör sizin ürününüzü kendi pazarında temsil eder, fiyatı o belirler ve satış sonrası ilk teması o kurar. Bu nedenle seçim dört başlık üzerinden yapılır: pazardaki mevcut kanalı, teknik servis kabiliyeti, ödeme düzeni ve ürün kaydı ile uygunluk tarafını üstlenip üstlenmeyeceği.
Bu yazı ihracat tarafındadır; yani siz üretici ya da ihracatçı konumunda, karşı tarafta ise o ülkenin ithalatçısı vardır. Türkiye'ye mal getirirken ithalatçı rolünde yaşadığınız her şey, ihracatta karşı tarafın yaşadığı şeydir. Bu simetriyi görmek, hangi maddenin karşı taraf için neden önemli olduğunu da anlatır.
Alıcı ile distribütör aynı şey değil
İlk sipariş çoğu zaman bir alıcıdan gelir: belirli bir adet ister, öder, malı alır ve ilişki o partiyle sınırlı kalır. Distribütör ise süreklilik talep eder ve karşılığında pazarda yatırım yapar: ürünü kendi kataloğuna koyar, stok tutar, bayilerini eğitir.
Bu ayrımı baştan netleştirmemek, en sık görülen hatadır. Tek partilik bir alıcıya münhasırlık verildiğinde pazar kilitlenir ve o kişi satmadığı halde başka kimseye satamazsınız. Tersine, gerçekten yatırım yapan bir distribütöre hiçbir koruma verilmezse, kurduğu talebi başka bir ithalatçı daha düşük fiyatla toplar ve kanal çöker.
Aday distribütörde aranan dört şey
- Mevcut kanal: Hangi müşteri tipine satıyor, kaç satış noktasına ulaşıyor, sizin ürün grubunuzla aynı rafta durabilecek kalemleri var mı.
- Teknik servis: Arızalı cihazı kendi mi karşılıyor, yoksa her olayda size mi gönderecek. Bu başlık, ihracatta en çok maliyet üreten taraftır.
- Ödeme düzeni: İlk siparişlerde hangi ödeme yöntemini kabul ediyor, vade talebi var mı, teminat sunabiliyor mu.
- Uygunluk ve kayıt: Hedef pazarda ürünün kayıt, sertifika ve etiket yükümlülüğünü kim yürütecek. Bu iş yerel ithalatçıda olmalıdır, çünkü o pazarın mevzuatını o bilir.
Dördüncü madde ihracatçıyı en çok yanıltan maddedir. Hedef pazarın istediği belgeyi uzaktan temin etmeye çalışmak hem pahalı hem yavaştır; o pazarda yerleşik bir distribütör aynı işi kendi rutini içinde yapar.
Münhasırlık hangi şartla verilir
Münhasırlık bir ödül değil, karşılıklı bir taahhüttür. Pratikte üç şartla birlikte verilir: dönemsel bir hacim taahhüdü, pazarda yapılacak asgari çalışmanın tanımı ve taahhüt tutulmazsa münhasırlığın ne olacağı.
Verilme biçimi de kademelidir. İlk dönemde ülke genelinde değil, belirli bir ürün grubunda ya da belirli bir müşteri tipinde münhasırlık verilebilir. Bu, hem adaya alan açar hem de pazarı tek hamlede kilitlemez. Münhasırlık süresinin sonunda otomatik yenileme yerine, performansa bağlı yenileme yazmak en çok işe yarayan ayrıntıdır.
Anlaşmaya yazılacak kalemler
| Kalem | Neden yazılır |
|---|---|
| Bölge ve ürün kapsamı | Münhasırlığın hangi ülkeyi ve hangi modelleri kapsadığı belirsiz kalmasın |
| Dönemsel hacim taahhüdü | Münhasırlığın karşılığı ölçülebilir olsun |
| Fiyat ve geçerlilik | Her siparişte pazarlık yeniden açılmasın |
| Teslim şekli | Navlun, sigorta ve gümrük masrafı kimde kalacağı netleşsin |
| Garanti ve arızalı dönüş | Sahadan dönen cihazın yolu ve masrafı tanımlı olsun |
| Marka kullanımı | Logo, görsel ve tanıtım malzemesinin kapsamı belli olsun |
| Fesih ve stok devri | İlişki biterse elindeki stok ve garanti yükü ne olacak |
Son satır genellikle en son yazılan, fakat en çok ihtiyaç duyulan maddedir. Distribütörlük sona erdiğinde karşı tarafın deposunda ürün ve sahada garantili cihaz kalır; bunun nasıl çözüleceği baştan yazılmazsa ayrılma süreci uzar.
İlk sevkiyat ve sonrası
İlk sevkiyatı küçük tutmak iki tarafın da işine gelir. Karşı taraf kendi pazarında ürünün tutup tutmadığını görür, siz de ambalaj, etiket ve kılavuz tarafında eksik kalan ne varsa düşük maliyetle öğrenirsiniz.
İlk sevkiyat sonrası izlenecek üç gösterge var: ürünün ne kadar sürede rafa çıktığı, ilk teknik sorunun ne olduğu ve ikinci siparişin ne zaman geldiği. Bu üçü, hacim taahhüdü konuşmasından daha çok şey anlatır. Rafa çıkma süresi uzunsa sorun genellikle etiket ya da kılavuz tarafındadır ve çözülebilir; ikinci sipariş hiç gelmiyorsa fiyat ya da ürün uyumu tarafında bir şey eksiktir.
Ürünü hedef pazara uyarlamak
İhracatta en çok gecikme üreten kalem, ürünün hedef pazara uyarlanmasıdır ve bu iş ilk sevkiyattan önce konuşulmalıdır. Elektronik üründe uyarlama dört yerde görünür: besleme ve fiş tipi, menü dili, ambalaj üzerindeki zorunlu bilgiler ve kılavuzun dili.
Bu dördünün maliyeti aynı değildir. Menü dili ve kılavuz, yazılım ve baskı tarafında çözülür ve tek seferlik bir hazırlıktır. Fiş tipi ve besleme ise üretim hattını etkiler, dolayısıyla asgari sipariş adedini de etkiler. Karşı tarafın küçük bir ilk parti istemesi ile sizin uyarlama için üretim hattı açmanız arasındaki çelişki genellikle burada çıkar ve çözümü, ilk partide stok üründen gidip uyarlamayı ikinci partiye bırakmaktır.
Ambalaj üzerindeki zorunlu bilgiler ise tamamen karşı tarafın pazarına bağlıdır: ithalatçı bilgisi, uyarı metinleri, geri dönüşüm işaretleri ve varsa yerel kayıt numaraları. Bu listeyi uzaktan tahmin etmeye çalışmak zaman kaybıdır; yerel distribütörden yazılı olarak istemek, tek doğru yoldur.
Kısa kontrol listesi
- Karşı taraf alıcı mı, distribütör mü?
- Teknik servisi kendi karşılayacak mı?
- Hedef pazardaki kayıt ve sertifika işini kim yürütecek?
- Münhasırlık hangi ürün grubunu ve hangi süreyi kapsıyor?
- Hacim taahhüdü tutulmazsa ne olacağı yazılı mı?
- Fesih halinde stok ve garanti yükü tanımlı mı?
KAV Elektronik ithalatın yanında ihracat tarafında da çalışır ve dış ticareti hizmet olarak veren bir firma olarak bu dosya düzenini kendi müşterileri için de kurar. Hedef pazarın kayıt ve sertifika koşulları ülkeye göre değişir; karar verirken esas olan, o pazarda yürürlükte olan düzenleme ve yerel ithalatçının teyididir.