CBM, bir kolinin ya da bütün bir sevkiyatın kapladığı hacmin metreküp cinsinden karşılığıdır. Kolinin en, boy ve yükseklik ölçüsü santimetre cinsinden çarpılır, çıkan sayı bir milyona bölünür; sonuç o kolinin CBM değeridir. Navlun teklifleri büyük ölçüde bu sayı ile kilogram değerinin karşılaştırılması üzerine kurulduğu için, sipariş adedini belirlemeden önce hesabın yapılması gerekir.
Tek koliden başlayan hesap
Hesabın girdisi tahmin değil, ölçümdür. Tedarikçiden gelen ürün föyünde çoğu zaman yalnızca ürün ölçüsü yazılıdır; taşımayı belirleyen ise master kartonun dış ölçüsüdür. Bu yüzden ölçüyü koli üzerinden ve ambalaj dolu haldeyken istemek gerekir.
- Master kartonun dış en, boy ve yükseklik ölçüsünü santimetre cinsinden al.
- Üç kenarı çarp, sonucu 1.000.000'a böl: tek kolinin CBM değeri çıkar.
- Tek koli CBM değerini koli sayısıyla çarp: sevkiyatın toplam hacmi çıkar.
- Aynı koli için brüt ağırlığı da iste; hacim tek başına yeterli değil.
Örnek bir hesap: dış ölçüsü 60 x 40 x 30 santimetre olan bir master karton 72.000 santimetreküp eder, bir milyona bölündüğünde 0,072 CBM çıkar. Böyle 250 koli sevk edilecekse toplam hacim 18 CBM olur. Aynı sevkiyatın koli brüt ağırlığı 12 kilogram ise toplam brüt ağırlık 3.000 kilogramdır. Bundan sonrası, taşıma tipinin bu iki sayıdan hangisini ücretlendirdiğine bakmaktır.
Ücretlendirilen ağırlık: hacim ile kilogramın karşılaştırılması
Taşıyıcı, yükün gerçek ağırlığı ile hacminden türetilen ağırlığı karşılaştırır ve hangisi büyükse onu faturalar. Hacimden türetilen bu sayıya hacim ağırlığı denir ve her taşıma tipinde farklı bir bölenle bulunur. Bölen, taşıyıcının kendi teklifinde yazılıdır; teklifte yazan değer esastır, burada anlatılan yalnızca hesabın kurulma biçimidir.
| Taşıma tipi | Karşılaştırılan iki değer | Hesabın kurulma biçimi |
|---|---|---|
| Hava kargo | Brüt kilogram / hacim ağırlığı | Santimetreküp, teklifte yazan bölene bölünür; yaygın uygulama 6000'dir |
| Kara taşıması | Brüt kilogram / hacim ağırlığı | Santimetreküp, hava kargodan küçük bir bölene bölünür; bölen teklifte yazılıdır |
| Deniz parsiyel | CBM / ton | Metreküp ile ton karşılaştırılır, büyük olan ücretlendirilir |
| Tam konteyner | Konteyner başına | Hacim ve ağırlık ücreti değiştirmez, konteyner kapasitesini sınırlar |
Yukarıdaki örnekte 18 CBM hacim ve 3.000 kilogram ağırlık vardı. Deniz parsiyelde 18 metreküp ile 3 ton karşılaştırılır; hacim büyük olduğu için ücret hacim üzerinden kurulur. Aynı yük hava kargoya verilseydi santimetreküp toplamı bölene bölünecek, çıkan hacim ağırlığı büyük olduğu için fatura yine hacimden çıkacaktı. Elektronik ürünlerde bu sık rastlanan bir durumdur: kutular hafif, ambalaj koruyucu ve hacimlidir.
Hacmi küçültmek maliyeti küçültür
Hesap yalnızca ödenecek tutarı göstermekle kalmaz, tedarikçiyle konuşulacak maddeleri de belirler. Hacim ağırlığı ücreti belirliyorsa, kazanç ambalajda aranır.
- Koli içine giren adedi artırmak: aynı hacimde daha fazla ürün taşınır, birim başına düşen navlun azalır.
- Ürün kutusundaki boşluğu kapatmak: aksesuarın yerleşimi değişince koli yüksekliği düşebilir.
- Kolinin istif düzenine uygun ölçüde olmasını istemek: standart dışı ölçü, palette ve konteynerde boş hacim bırakır.
- Ağır ve hafif kalemleri aynı sevkiyatta dengelemek: hacimli ürünle yoğun ürün birlikte yüklendiğinde iki sayı birbirine yaklaşır.
Sipariş adedini konteyner hacmine göre kurmak
İthalatta sık yapılan hata, sipariş adedini yalnızca satış tahminine göre belirleyip hacmi sonradan ölçmektir. Oysa parsiyel ile tam konteyner arasındaki eşik hacimle belirlenir: belirli bir CBM değerinin üzerine çıkan sevkiyatta metreküp başına maliyet, tam konteynerde parsiyele göre düşer. Bir kuru konteynerin nominal iç hacmi üretici özelliğinde yazılıdır; pratikte yüklenebilen hacim koli ölçüsüne ve istif düzenine göre bu değerin altında kalır, çünkü koli boyu konteyner genişliğine her zaman tam bölünmez.
Doğru sıra şöyledir: önce koli ölçüsü ve koli içi adet netleşir, sonra hedeflenen adet koli sayısına çevrilir, ardından toplam CBM bulunur. Elde edilen hacim tam konteyner eşiğine yakınsa, sipariş adedini bir miktar artırıp konteyneri doldurmak genellikle birim maliyeti düşürür. Tersine, eşiğin çok altında kalan bir hacmi konteynerle taşımak boş hacme ödeme yapmak demektir.
Teklifleri karşılaştırırken aynı birime indirin
Farklı taşıyıcıların teklifleri farklı birimlerde gelir: biri CBM başına, diğeri kilogram başına, bir başkası sevkiyat başına sabit tutar yazar. Karşılaştırma yapılabilmesi için üçünün de aynı birime indirilmesi gerekir. Pratik yol, her teklifi kendi sevkiyatınızın toplam tutarına çevirmek ve sonra bu tutarı koli sayısına ya da ürün adedine bölmektir. Birim başına düşen navlun, teklifteki metreküp fiyatından daha anlamlı bir karşılaştırma ölçüsüdür.
Hesabın bir kez yapılıp dosyaya konulması yetmez. Tedarikçi ambalajı değiştirdiğinde, iç dolguyu kalınlaştırdığında ya da koli içi adedi güncellediğinde CBM değeri de değişir ve eski hesapla yapılan planlama yanlış çıkar. Bu yüzden tekrar siparişlerinde koli ölçüsünün teyidi, fiyat teyidi kadar rutin bir adım sayılmalıdır. Ölçünün sipariş teyidinde yazılı olması, sonradan çıkan farkın kimin sorumluluğunda olduğunu da belirler.
Kısa kontrol listesi
- Ölçü ürün kutusundan değil, master kartonun dış ölçüsünden alındı mı?
- Koli brüt ağırlığı da istendi mi, yoksa yalnızca hacim mi ölçüldü?
- Teklifte yazan bölen okundu mu, varsayılan bir sayı kullanılmadı mı?
- Toplam CBM, tam konteyner eşiğine yakın mı, uzak mı?
- Teklifler ürün adedi başına düşen tutara çevrilip karşılaştırıldı mı?
KAV Elektronik, kendi ithalatını yaptığı ürünlerde bu hesabı sipariş adedi netleşmeden önce kurar; ithalat ve ihracatı hizmet olarak aldığı firmalar için de aynı hesabı sevkiyat planının ilk adımı sayar.