Bayiye vade açmak bir satış kararı değil, bir kredi kararıdır: malı teslim ettiğiniz anda hem stoğunuzdan hem de kasanızdan çıkmış olur ve riski ithalatçı taşır. Bu yüzden cari limit duygusal değil, sayılabilir birkaç ölçüye bağlanır; vade ise iskontonun içinde eritilmez, ayrı bir kalem olarak yönetilir. Bu yazı limitin hangi verilerle kurulduğunu, hangi işaretlerde daraltıldığını ve tahsilat gecikmesinin stok planını nasıl bozduğunu anlatıyor.
Vade neden iskontodan ayrı tutulur
Bayi genellikle tek bir şey ister: daha iyi şartlar. Bunu "fiyat" diye dile getirir ama talebin içinde iki ayrı şey vardır. İskonto satış hacmine, bölgesel role ve portföy genişliğine verilen bir ticari karşılıktır. Vade ise paranın sizde durmamasının karşılığıdır ve maliyeti sizin işletme sermayenizden çıkar.
İkisini tek pazarlıkta birleştirirseniz, iskonto masada kalıcı olarak düşer ve vade de uzar; yani iki tarafta aynı anda kaybedersiniz. Doğru kurgu, iskonto tablosunu hacme bağlamak ve vadeyi ayrı bir koşul olarak, ödeme geçmişine bağlı biçimde açmaktır. Peşin ya da kısa vadeli ödemeye ayrı bir avantaj tanımlamak, bu ayrımı bayiye de görünür kılar.
Cari limit neye göre belirlenir
Yeni bir bayiye açılacak ilk limit, bayinin büyüklüğü değil, sizin kaybetmeye hazır olduğunuz tutar kadardır. Sonraki limitler davranışla büyür. Sırayla bakılacak ölçüler:
- İlk sipariş peşin: ilk alışveriş hem ürünü hem iş yapma biçimini tanıtır; limit bundan sonra konuşulur.
- Ortalama sipariş tutarı: limit, bayinin tipik bir siparişinin birkaç katı olur; aylık cirosunun tamamı değil.
- Devir hızı: aldığı malı hızlı satan bayi için limit, yavaş satan bir bayiye göre daha rahat genişletilir.
- Ödeme geçmişi: gecikmesiz kapanmış vade sayısı, limit artışının tek gerçek gerekçesidir.
- Portföy genişliği: yalnızca kampanyalı modeli alan bayi ile portföyü taşıyan bayinin riski aynı değildir.
Limitin yazılı olması kadar önemli olan, limit aşımında ne olacağının önceden belli olmasıdır. Kararı her seferinde satış temsilcisine bırakmak, limiti fiilen kaldırır. Bayiye söylenen cümle de buradan çıkar: limit bir güvensizlik işareti değil, iki tarafın birlikte büyüyeceği sınırın adıdır ve ödeme geçmişiyle genişler.
Limiti yönetirken bakılan iki tablo
Cari bakiyenin toplamına bakmak yanıltıcıdır, çünkü toplam aynı kalırken içindeki yaş dağılımı bozulabilir. İki tablo birlikte okunur. Birincisi bakiye yaşlandırması: açık tutarın ne kadarının vadesi gelmemiş, ne kadarının geçmiş olduğunu gösterir. Toplam sabit kalıp vadesi geçmiş dilim büyüyorsa risk artıyor demektir.
İkincisi sipariş ve ödeme deseni: bayinin ne sıklıkla aldığı, ne sıklıkla ödediği ve ikisi arasındaki aralığın zamanla uzayıp uzamadığı. Bu desen, tek bir gecikmeden daha fazla şey anlatır; çünkü tek gecikme tatil, tahsilat kayması ya da sezon olabilir, desen ise kalıcı bir durumun işaretidir.
Her iki tablo da bayi ile görüşmeye girerken aynı ekranda açık olmalıdır. Bakiyenin ayrıntısını bilmeden yapılan vade pazarlığı, bilgisi eksik tarafın aleyhine sonuçlanır.
Riskin erken işaretleri
Tahsilat sorunu nadiren bir anda çıkar. Neredeyse her zaman önce davranış değişir, sonra ödeme bozulur.
| İşaret | Ne anlatır | Ne yapılır |
|---|---|---|
| Ödeme hep vade gününün birkaç gün sonrasında | Nakit akışı sıkışmaya başlamış | Limit sabitlenir, vade uzatılmaz |
| Sipariş sıklığı artarken tutar küçülüyor | Bayi günü kurtaracak kadar alıyor | Stok ve satış durumu konuşulur |
| Yalnızca hızlı dönen modeli istiyor | Portföyü taşıyacak gücü kalmamış | Kampanya dışı kalemler peşine çekilir |
| Eski bakiye kapanmadan yeni sipariş | Yeni mal eski borcu finanse ediyor | Yeni sevkiyat bakiye kapanışına bağlanır |
| İade ve garanti talebi aniden artıyor | Bakiyeyi azaltma arayışı olabilir | Talepler kalem kalem incelenir |
Tahsilat gecikmesi ithalat planını nasıl bozar
Bu, vadeli satışın en çok hafife alınan tarafıdır. İthalatçının nakit döngüsü yalnızca bayiye değil, tedarikçiye de bakar: siparişin bir kısmı üretim öncesinde, kalanı sevkiyatta ödenir ve malın yurda girip bayiye satılması haftalar alır. Bayideki gecikme bu zincirin sonunda değil, ortasında birikir.
Sonucu şu olur: tahsilat iki hafta kayınca bir sonraki toplu siparişin ödeme adımı kayar, üretim sırası kayar, mal rafta geç olur ve satış kaybı bayiye değil size yazılır. Bu yüzden cari limit, satış hedefiyle değil, bir sonraki sipariş takviminin ödeme adımlarıyla birlikte planlanır.
İkinci etki portföy tarafındadır. Nakit sıkıştığında ilk feda edilen kalemler yavaş dönen modeller olur; oysa portföyün genişliği bayi ağını ayakta tutan şeydir. Yani bayideki tahsilat gecikmesi, birkaç ay sonra portföyün daralması olarak geri döner. Kur hareketinin olduğu dönemlerde bu etki büyür, çünkü geciken tahsilat aynı malı yeniden getirmeye yetmez.
Kısa kontrol listesi
- Her bayi kartında yazılı bir limit ve yazılı bir vade var mı?
- Limit aşımında kararı kimin verdiği belirli mi?
- İskonto tablosu ile vade koşulu ayrı ayrı mı tanımlı?
- Vadesi geçmiş bakiye, yeni sevkiyat öncesinde görülüyor mu?
- Limit artışı ödeme geçmişine mi, sipariş ısrarına mı bağlı?
- Tahsilat takvimi, tedarikçi ödeme takvimiyle aynı tabloda mı duruyor?
KAV Elektronik ithal ettiği ürünleri bayi ve kurumsal kanala satan bir firma olarak cari düzenini bu çerçevede kurar; bayilik görüşmelerinde limit ve vade koşulları iskonto tablosundan ayrı olarak konuşulur.