Açık sipariş defteri, sipariş verilmiş fakat depoya girmemiş tüm yükü tek bir tabloda gösteren kayıttır. Faydası tek bir soruyu her an cevaplayabilmektir: hangi kalemden, ne zaman, kaç adet gelecek. Bu soru cevaplanamıyorsa ne bayiye teslim tarihi söylenebilir ne de yeni sipariş adedi doğru hesaplanabilir.
Bu yazı defterin nasıl kurulduğunu anlatıyor: hangi kolonlar tutulur, yük hangi durumlardan geçer ve hangi eşikte uyarı üretilir. Konu bir gecikmenin nasıl teşhis edildiği değil, gecikmenin zamanında görülmesini sağlayan düzendir; teşhis ancak bu tablo varsa mümkün olur.
Defter hangi soruları kapatır
Tek bir tablo, birbirinden bağımsız görünen dört soruyu aynı anda cevaplar:
- Bayiye teslim tarihi söylenebilir mi, hangi tarihi söylemek güvenli?
- Yeni sipariş açılmalı mı, yoksa yolda yeterli adet var mı?
- Hangi partinin gümrük evrakı hazırlanmaya başlanmalı?
- Bu ayın nakit çıkışı ne kadar olacak?
Dördüncü madde çoğu firmada ayrı bir tabloda tutulur ve bu ayrılık sorun üretir. Ödeme planı yük durumuyla aynı satırda görünmediğinde, akreditif ya da bakiye ödemesi beklenmedik bir anda gündeme gelir.
Hangi kolonlar tutulur
| Kolon | Neden gerekir |
|---|---|
| Sipariş numarası ve tedarikçi | Yazışmanın hangi siparişe ait olduğu belli olsun |
| Model kodu ve adet | Stok planı bu satırdan beslenir |
| Durum | Yükün hangi aşamada olduğu tek bakışta okunsun |
| Tedarikçinin verdiği hazır olma tarihi | Üretim tarafındaki kayma ölçülebilsin |
| Tahmini varış tarihi | Teslim sözü bu tarihe göre verilsin |
| Teslim şekli ve taşıma tipi | Masraf ve süre beklentisi doğru kurulsun |
| Ödeme durumu | Nakit çıkışı aynı satırda görünsün |
| Evrak durumu | Beyan adımı için eksik belge erken görülsün |
| Son güncelleme | Satırın ne zamandır dokunulmadığı belli olsun |
Son kolon küçük görünür ama en çok işe yarayan kolondur. Uzun süre güncellenmemiş bir satır, genellikle takibi düşmüş bir siparişe karşılık gelir.
Durum listesi kısa olmalı
Durumların sayısı arttıkça defter doldurulmaz hale gelir. Elektronik ithalatında altı durum çoğu operasyon için yeter: sipariş açıldı, üretimde, yüklemeye hazır, yolda, gümrükte, depoya girdi.
Her durum geçişinin bir tetikleyici belgesi olmalıdır. Üretimde durumundan yüklemeye hazır durumuna geçiş için yükleme öncesi onay, yolda durumuna geçiş için taşıma senedi, gümrükte durumuna geçiş için varış bildirimi. Belgeye bağlanmayan durum geçişi, sözlü teyide dayanır ve sözlü teyit en çok kayan bilgidir.
Uyarı eşikleri
Defterin asıl değeri, bir satır beklenenden saptığında bunu kendiliğinden göstermesidir. Dört basit eşik çoğu riski yakalar:
- Tedarikçinin verdiği hazır olma tarihi geçtiği halde durum hâlâ üretimde ise.
- Yolda durumundaki bir satırın tahmini varış tarihi geçtiği halde gümrükte durumuna geçmediyse.
- Gümrükte durumunda bekleyen bir satırda evrak durumu eksikse.
- Satır belirli bir süredir hiç güncellenmediyse.
Bu dört eşik, tek bir haftalık gözden geçirmede elle de uygulanabilir; karmaşık bir sistem gerektirmez. Önemli olan eşiğin yazılı olması ve kime hatırlatma düştüğünün belli olmasıdır.
Defteri stok planına bağlamak
Açık sipariş defteri stok kaydından ayrı tutulur ama onunla birlikte okunur. Bayiye teslim sözü verilirken bakılması gereken rakam depodaki adet değil, depodaki adet ile yoldaki adedin toplamıdır; yoldaki kısım tarihe göre ayrılmak kaydıyla.
Burada en sık yapılan hata, yoldaki malı sanki depodaymış gibi saymaktır. Yolda olan mal, gümrük ve iç nakliye adımlarını geçmeden satılabilir hale gelmez. Doğru yaklaşım, yoldaki adedi varış tarihine göre gruplamak ve teslim sözünü o tarihten sonrasına vermektir. Bu, hem bayiye verilen sözün tutmasını sağlar hem de aynı adedin iki kez satılmasını önler.
Defteri kim tutar, hangi ritimde
Defterin en sık ölme biçimi, kimsenin sahibi olmamasıdır. Satın alma tarafı üretim durumunu bilir, lojistik tarafı yükün nerede olduğunu bilir, muhasebe ödemeyi bilir; üçü ayrı yerde not alırsa tek tablo hiç oluşmaz.
Çalışan düzen şöyledir: tablonun tek bir sahibi olur ve o kişi satırları günceller, fakat bilgi geldiği yerden gelir. Satın alma üretim durumunu, lojistik varış bilgisini, muhasebe ödeme durumunu bildirir; sahibi yazar. Sahiplik dağıtıldığında herkes bir başkasının yazdığını varsayar ve satırlar eskir.
Ritim açısından haftalık bir gözden geçirme çoğu operasyon için yeterlidir; yoğun dönemde iki kez yapılır. Gözden geçirmede tek tek satırlara değil, önce dört uyarı eşiğine takılan satırlara bakılır. Bu, yirmi açık siparişi olan bir firmada toplantıyı birkaç dakikaya indirir.
Tablonun hangi araçla tutulduğu ikincildir. Elektronik tablo da iş görür, panel içindeki bir liste de iş görür. Belirleyici olan üç şey vardır: tek bir yerde durması, durum geçişlerinin belgeye bağlı olması ve her satırın güncellenme tarihinin görünmesi.
Kısa kontrol listesi
- Depoya girmemiş tüm siparişler tek tabloda mı?
- Durum listesi altı kalemi aşmıyor mu?
- Her durum geçişi bir belgeye bağlı mı?
- Ödeme ve evrak durumu aynı satırda mı?
- Dört uyarı eşiği yazılı ve sahibi belli mi?
- Teslim sözü verilirken yoldaki adet tarihe göre mi ayrılıyor?
KAV Elektronik, ithal ettiği ürünlerde açık siparişleri bu düzende izler ve ithalatı hizmet olarak alan firmalara da aynı tablo yapısını kurar. Tablonun aracı önemli değildir; önemli olan tek bir yerde durması, durum geçişlerinin belgeye bağlı olması ve her satırın bir sahibi olmasıdır.